Wat is een slaapmasker?

Wat is een slaapmasker?

Een slaapmasker is een masker dat je over je ogen draagt om licht buiten te sluiten tijdens het slapen.

Dat kan praktisch zijn wanneer je slaapkamer niet goed verduisterd kan worden, er straatverlichting naar binnen schijnt of je overdag moet slapen.

Ook tijdens een reis kan een slaapmasker prettig zijn, bijvoorbeeld in een vliegtuig, trein of hotelkamer. Een slaapmasker kan storend licht verminderen, maar je hebt geen volledige duisternis nodig om te kunnen slapen.

Hoe werkt een slaapmasker?

Een slaapmasker voorkomt dat licht je ogen bereikt.

Dat is relevant omdat licht een belangrijke invloed heeft op je biologische klok. Via je ogen krijgt je brein informatie over hoeveel licht er in je omgeving aanwezig is.

Overdag, en vooral in de ochtend, helpt voldoende licht om je biologische klok goed af te stemmen.

In de avond en nacht neemt de hoeveelheid licht normaal gesproken af. Dat past bij het natuurlijke dag-nachtritme en hangt onder andere samen met de aanmaak van melatonine.

Melatonine kun je daarbij beter zien als een belangrijk tijdsignaal voor je biologische klok dan als een stof die je simpelweg in slaap laat vallen

Een slaapmasker kan helpen om licht buiten te sluiten wanneer dat licht op een ongewenst moment aanwezig is.

Dat betekent niet dat een slaapmasker je melatonine ‘optimaliseert’ of automatisch zorgt dat je sneller of dieper slaapt.

Moet je slaapkamer volledig donker zijn?

Dat is niet nodig. Een donkere slaapkamer kan prettig zijn en fel of storend licht tijdens de nacht kan je slaap beïnvloeden.

Maar daaruit volgt niet dat ieder klein beetje licht schadelijk is of dat je slaapkamer volledig donker moet zijn voordat je goed kunt slapen.

Wanneer je al langere tijd slecht slaapt, kan zo’n advies namelijk gemakkelijk een nieuwe slaapregel worden:

“Mijn slaapkamer moet helemaal donker zijn, anders slaap ik slecht.”

Dat kan juist zorgen dat je steeds meer aandacht krijgt voor ieder lampje, iedere kier tussen de gordijnen of ieder beetje straatverlichting.

Een prettige en redelijk donkere slaapkamer is prima. Perfecte duisternis is geen voorwaarde voor slaap.

Wanneer kan een slaapmasker handig zijn?

Een slaapmasker kan vooral praktisch zijn wanneer licht daadwerkelijk je slaapomgeving verstoort.

Bijvoorbeeld wanneer je:

• veel straatverlichting in je slaapkamer hebt;
• geen goede verduisterende gordijnen hebt;
• in de zomer vroeg wakker wordt door daglicht;
• in ploegendienst werkt en overdag moet slapen;
• regelmatig reist;
• op een plek slaapt waar je weinig invloed hebt op de verlichting.

In deze situaties is een slaapmasker vooral een eenvoudige manier om minder last te hebben van het aanwezige licht.

Helpt een slaapmasker om beter te slapen?

Er is onderzoek gedaan naar slaapmaskers, onder andere in ziekenhuizen waar patiënten tijdens de nacht te maken kunnen hebben met licht en geluid.

Sommige onderzoeken laten positieve effecten zien op bepaalde aspecten van de slaap.

Tegelijkertijd zijn de onderzoeken verschillend van opzet en worden slaapmaskers regelmatig samen met oordoppen onderzocht.

We kunnen daarom niet zeggen dat een slaapmasker bij iedereen zorgt voor betere slaap, sneller inslapen of meer diepe slaap.

Het effect hangt bovendien af van de situatie.

Wanneer licht je daadwerkelijk wakker houdt of stoort, kan het logisch zijn dat het verminderen van dat licht prettig is. Wanneer licht helemaal geen probleem vormt, hoef je niet uit voorzorg een slaapmasker te gaan dragen.

Kan een slaapmasker helpen bij jetlag?

Een slaapmasker kan tijdens een reis handig zijn, maar het is geen behandeling waarmee je biologische klok automatisch wordt aangepast aan een nieuwe tijdzone.

Bij jetlag is vooral de timing van licht belangrijk.

Je biologische klok moet zich aanpassen aan een ander dag-nachtritme. Licht op het juiste moment kan daarbij helpen, terwijl licht op een ongunstig moment de verschuiving juist kan tegenwerken.

Een slaapmasker kan onderdeel zijn van zo’n aanpak doordat je er ongewenst licht mee kunt blokkeren. Het masker zelf vertelt je biologische klok alleen niet hoe laat het op je bestemming is.

Waar let je op bij een slaapmasker?

Een slaapmasker hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het belangrijkste is dat het prettig zit en voldoende licht tegenhoudt voor de situatie waarin je het gebruikt.

Let bijvoorbeeld op:

• of het masker comfortabel rond je hoofd zit;
• of er niet te veel druk op je ogen ontstaat;
• of het materiaal prettig aanvoelt;
• of je het niet te warm krijgt;
• of het masker goed blijft zitten wanneer je beweegt.

Extra functies zijn niet noodzakelijk om een slaapmasker zijn belangrijkste functie te laten uitvoeren: licht tegenhouden.

Heb je een slaapmasker nodig om goed te slapen?

Nee.

Wanneer je prettig slaapt zonder slaapmasker, is er geen reden om er één toe te voegen omdat je denkt dat volledige duisternis beter zou zijn voor je slaap.

Vind je het masker prettig of heb je daadwerkelijk last van licht? Dan kun je het natuurlijk gebruiken. Maar probeer te voorkomen dat het een nieuwe voorwaarde voor slaap wordt.

Wanneer je al weken of maanden slecht slaapt, kan de zoektocht naar de perfecte slaapomgeving steeds groter worden.

• De juiste temperatuur.
• Perfecte gordijnen.
• Geen enkel geluid.
• Een goed kussen.
• En uiteindelijk totale duisternis.

Het is begrijpelijk dat je naar oplossingen zoekt. Maar een slaapmasker verandert de processen die langdurige slapeloosheid in stand houden niet automatisch.

Misschien functioneer je overdag nog, maar merk je dat concentreren steeds meer moeite kost, je sneller geïrriteerd bent of steeds minder energie overhoudt.

Of misschien ben je inmiddels zo uitgeput dat werken, je gezin en gewone dagelijkse dingen nauwelijks meer lukken. Dan is het belangrijk om verder te kijken dan alleen je slaapomgeving.

Bij langdurige slapeloosheid kunnen bijvoorbeeld spanning rondom slaap, langer in bed blijven liggen, slaap proberen in te halen, dutjes en voortdurend controleren of je wel goed genoeg slaapt het probleem in stand houden.

Bij langdurige slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie voor insomnie, CGT-I, een bewezen effectieve behandeling.

Conclusie

Een slaapmasker is een eenvoudig hulpmiddel waarmee je licht tijdens het slapen kunt verminderen.

Dat kan vooral prettig zijn wanneer je slaapkamer licht is, je overdag moet slapen of je tijdens een reis weinig controle hebt over je slaapomgeving.

Een slaapmasker zorgt echter niet automatisch voor meer melatonine, diepere slaap of een betere nachtrust. Gebruik het daarom vooral wanneer licht je daadwerkelijk stoort of wanneer je het prettig vindt.

Je slaapkamer mag donker zijn. Maar hij hoeft niet perfect donker te zijn voordat je lichaam kan slapen.