Wat is Melatonine?

Wat is melatonine?

Melatonine is een hormoon dat je lichaam zelf aanmaakt en een belangrijke rol speelt bij je biologische klok. Het wordt vaak het slaaphormoon genoemd. Dat is begrijpelijk, maar kan ook een verkeerd beeld geven.

Melatonine zorgt er namelijk niet simpelweg voor dat je gaat slapen. Het is vooral een belangrijk signaal voor je lichaam dat de biologische nacht is begonnen.

Hoe werkt melatonine?

Melatonine wordt voornamelijk geproduceerd door de pijnappelklier in je hersenen.

De aanmaak wordt gestuurd door je biologische klok en sterk beïnvloed door licht en donker. Wanneer het in de avond donkerder wordt, begint de hoeveelheid melatonine in je lichaam normaal gesproken toe te nemen. Licht kan deze aanmaak juist onderdrukken en het ritme beïnvloeden

Je kunt melatonine daarom beter zien als onderdeel van je biologische tijdsysteem dan als een stof die slaap rechtstreeks aan- en uitzet.

Voor slapen spelen namelijk meer processen een rol. Naast je biologische klok is bijvoorbeeld ook je slaapdruk belangrijk. Je kunt dus voldoende melatonine aanmaken en toch wakker liggen.

Melatonine en je biologische klok

Melatonine wordt vooral interessant wanneer je biologische klok niet goed aansluit bij het moment waarop je wilt slapen. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij een jetlag of bepaalde verstoringen van het slaap-waakritme.

In zulke situaties kan melatonine, wanneer het op het juiste tijdstip wordt gebruikt, helpen om het biologische ritme te verschuiven.

Het tijdstip waarop melatonine wordt ingenomen is daarbij belangrijk. Het is daarom niet simpelweg een kwestie van vlak voor het slapengaan een tablet nemen.

Melatonine bij slapeloosheid

Melatonine wordt veel verkocht en gebruikt als slaapmiddel. Maar langdurige slapeloosheid betekent meestal niet dat je lichaam simpelweg te weinig melatonine aanmaakt.

Wanneer je moeilijk in slaap valt, regelmatig wakker ligt of te vroeg wakker wordt, kunnen verschillende processen het probleem in stand houden.

Denk bijvoorbeeld aan spanning rondom slaap, langer in bed liggen, slaap proberen in te halen, steeds controleren hoe je hebt geslapen of steeds harder proberen om slaap af te dwingen.

Extra melatonine verandert deze processen niet automatisch. Melatonine is daarom geen algemene oplossing voor langdurige slapeloosheid.

Melatonine als supplement

Melatonine is verkrijgbaar in verschillende producten en doseringen.

Het feit dat melatonine van nature door je lichaam wordt aangemaakt, betekent niet dat extra melatonine automatisch onschuldig of noodzakelijk is.

De werking hangt onder andere samen met de dosering, het moment waarop het wordt ingenomen en het probleem waarvoor het wordt gebruikt.

Verkeerd getimed gebruik kan bovendien ongewenst invloed hebben op je biologische ritme. Ook kunnen bijwerkingen optreden, zoals hoofdpijn, misselijkheid, slaperigheid en vermoeidheid.

Gebruik melatonine daarom niet zomaar als algemene oplossing voor slecht slapen.

Wanneer kan melatonine wel zinvol zijn?

Melatonine kan bij specifieke verstoringen van het slaap-waakritme een nuttige behandeling zijn. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde vormen van een vertraagd slaap-waakritme of een jetlag.

Juist omdat timing hierbij zo belangrijk is, is het verstandig om melatonine bij aanhoudende slaapproblemen niet op eigen houtje te gebruiken, maar te bespreken met een arts of andere deskundige met kennis van slaap en biologische ritmes.

Heb je melatonine nodig om goed te slapen?

Je lichaam maakt zelf melatonine aan als onderdeel van je natuurlijke dag- en nachtritme. Dat betekent niet dat je extra melatonine nodig hebt om goed te kunnen slapen.

Wanneer je af en toe wakker ligt, hoef je bovendien niet direct iets in te nemen. Een mindere nacht en af en toe wakker worden horen bij normale slaap.

Wanneer je structureel slecht slaapt, ligt dat anders.

Misschien functioneer je overdag nog wel, maar merk je dat concentreren meer moeite kost, je sneller geïrriteerd raakt of steeds meer energie nodig hebt om je dag door te komen.

Of misschien ben je inmiddels zo uitgeput dat werk, je gezin of andere dagelijkse bezigheden steeds moeilijker worden.

Dan is het belangrijk om te onderzoeken waarom je slaap niet meer vanzelf gaat en welke processen het slaapprobleem in stand houden.

Bij langdurige slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie voor insomnie, CGT-I, een bewezen effectieve behandeling.

Conclusie

Melatonine is een lichaamseigen hormoon dat een belangrijke rol speelt bij het afstemmen van je biologische klok op het ritme van dag en nacht.

Het is dus zeker belangrijk voor slaap, maar dat betekent niet dat extra melatonine automatisch zorgt voor betere slaap.

Bij specifieke verstoringen van het slaap-waakritme kan melatonine zinvol zijn wanneer het op het juiste moment wordt gebruikt.

Bij langdurige slapeloosheid ligt dat anders. Daar is melatonine geen algemene oplossing en is het belangrijker om te onderzoeken welke processen ervoor zorgen dat het slaapprobleem blijft bestaan.

Zie melatonine daarom niet als een onschuldig slaapsupplement dat je lichaam simpelweg een extra zetje geeft.

Slaap ontstaat uit het samenspel van verschillende processen. Meer van één stof toevoegen betekent niet automatisch dat je beter gaat slapen.