Wat zijn nachtmerries?

Wat zijn nachtmerries?

Je schrikt wakker. Je hart klopt sneller en het beeld uit je droom voelt nog opvallend echt. Misschien werd je achtervolgd. Raakte je iemand kwijt. Gebeurde er iets waar je geen controle over had.

Na een paar seconden besef je waar je bent. Het was een droom.

Bijna iedereen heeft weleens een nachtmerrie. Dat is op zichzelf geen slaapstoornis en betekent ook niet automatisch dat er iets mis is met je slaap.

Dat wordt anders wanneer nachtmerries vaak terugkomen, veel spanning veroorzaken of je slaap en dagelijks functioneren duidelijk gaan beïnvloeden.

Wat is een nachtmerrie?

Een nachtmerrie is een nare droom met sterke negatieve emoties.

Angst komt veel voor, maar een nachtmerrie kan ook gevoelens oproepen zoals boosheid, verdriet, walging of machteloosheid.

Nachtmerries komen vooral voor tijdens de REM-slaap, de slaapfase waarin levendige dromen relatief vaak voorkomen.

REM-slaap komt gedurende de hele nacht voor, maar de perioden met REM-slaap worden richting de ochtend meestal langer.

Daarom kunnen nachtmerries ook vaker in het latere deel van de nacht optreden.

Wanneer je uit een nachtmerrie wakker wordt, ben je meestal vrij snel helder en kun je je vaak nog delen van de droom herinneren.

Is een nachtmerrie het tegenovergestelde van een normale droom?

Dromen hoeven niet prettig of ontspannend te zijn. Ze kunnen vreemd, neutraal, grappig, emotioneel, spannend of onaangenaam zijn.

De meeste dromen herinneren we ons bovendien helemaal niet. Een nachtmerrie is dus niet het tegenovergestelde van een ‘normale’ droom.

Het is een droom waarbij de negatieve emoties zo sterk zijn dat je er meestal wakker van wordt. Iedereen heeft weleens een nachtmerrie, een enkele nachtmerrie hoort bij normale slaap.

Je hoeft daarom niet na iedere nare droom op zoek te gaan naar een oorzaak of betekenis.

Misschien herinner je je de nachtmerrie de volgende ochtend nog. Misschien voelt hij een tijdje vervelend. En daarna gaat je dag gewoon verder. Dat hoeft niet behandeld te worden.

Nachtmerries worden vooral relevant wanneer ze regelmatig terugkomen en daadwerkelijk problemen veroorzaken.

Wanneer worden nachtmerries een slaapstoornis?

Wanneer nachtmerries vaak terugkomen, je er wakker van wordt en ze duidelijk invloed hebben op hoe je je voelt of functioneert, kan er sprake zijn van een nachtmerriestoornis.

De gevolgen kunnen bijvoorbeeld zijn dat je:

• opziet tegen naar bed gaan;
• slaap probeert uit te stellen;
• overdag moe of slaperig bent;
• moeite hebt met concentreren;
• gespannen raakt door de gedachte aan de volgende nacht;
• overdag last blijft houden van de emoties uit je dromen.

De frequentie alleen vertelt dus niet het hele verhaal. Het gaat ook om hoeveel last je ervan hebt.

Waardoor ontstaan nachtmerries?

Er bestaat niet één oorzaak van nachtmerries. Nachtmerries kunnen voorkomen zonder dat er een duidelijke aanleiding is. Ze kunnen ook samenhangen met gebeurtenissen of omstandigheden in je leven.

Stressvolle of emotioneel ingrijpende perioden kunnen bijvoorbeeld samengaan met meer nare dromen. Dat betekent alleen niet dat iedere nachtmerrie erop wijst dat je ‘te veel stress’ hebt.

Ook kunnen we uit de inhoud van één droom niet betrouwbaar afleiden wat er psychologisch met je aan de hand is. Een droom over vallen betekent niet automatisch dat je de controle over je leven verliest. Een droom waarin je partner weggaat betekent niet automatisch dat er iets mis is met je relatie.

Dromen zijn geen diagnostische test.

Nachtmerries en traumatische gebeurtenissen

Na een ingrijpende of traumatische gebeurtenis kunnen terugkerende nachtmerries voorkomen. Soms hebben die dromen duidelijk te maken met wat iemand heeft meegemaakt. In andere gevallen is de relatie minder letterlijk.

Terugkerende nachtmerries kunnen onder andere voorkomen bij een posttraumatische stressstoornis, oftewel PTSS. Maar nachtmerries betekenen op zichzelf niet dat je PTSS hebt.

Bij PTSS spelen meer klachten een rol dan alleen nare dromen.

Wanneer nachtmerries zijn ontstaan na een traumatische ervaring en veel invloed hebben op je leven, is het verstandig om hiervoor professionele hulp te zoeken.

Kunnen medicijnen nachtmerries veroorzaken?

Ja, bepaalde medicijnen kunnen invloed hebben op dromen en nachtmerries. Dat betekent niet dat je voorgeschreven medicatie zelf moet stoppen wanneer je opeens meer nare dromen hebt.

Merk je een duidelijke verandering nadat je met een medicijn bent begonnen of de dosering is veranderd?

Bespreek dit dan met je huisarts of apotheker. Die kan beoordelen of je medicatie mogelijk een rol speelt en wat verstandig is.

En alcohol? Alcohol kan de opbouw en continuïteit van de slaap beïnvloeden en kan daarmee ook invloed hebben op dromen.

Dat betekent niet dat je na iedere nachtmerrie moet gaan zoeken naar wat je de vorige avond verkeerd hebt gegeten of gedronken.

Wanneer je zelf een duidelijk verband opmerkt, kun je daar natuurlijk rekening mee houden.

Maar maak van het voorkomen van nachtmerries geen nieuwe verzameling slaapregels die je iedere avond perfect moet uitvoeren.

Zijn nachtmerries het gevolg van slecht slapen?

Niet automatisch. Nachtmerries kunnen samengaan met andere slaapproblemen, maar een nachtmerrie betekent niet dat je slaap als geheel slecht is.

Ook iemand die normaal gesproken prima slaapt kan een heftige nachtmerrie hebben. Andersom kunnen terugkerende nachtmerries uiteindelijk wel invloed krijgen op je slaap. Vooral wanneer je bang begint te worden voor wat er ’s nachts gaat gebeuren.

Als je bang wordt om te gaan slapen

Stel dat je meerdere nachten achter elkaar heftige nachtmerries hebt gehad. Dan kan er iets anders gebeuren.

Niet alleen de nachtmerrie zelf wordt vervelend. Ook de uren vóór het slapen krijgen steeds meer lading.

Je denkt misschien:

Straks gebeurt het weer. Wat als ik weer zo’n droom krijg? Misschien blijf ik nog even wakker. Je gaat later naar bed of probeert op allerlei manieren te voorkomen dat je droomt. Daardoor wordt slapen steeds meer iets waar je controle over probeert te krijgen. Dat kan extra spanning rond de nacht veroorzaken.

De angst voor een volgende nachtmerrie kan dan bijna net zo belastend worden als de nachtmerrie zelf.

Nachtmerries betekenen niet dat je slaap geen herstel biedt

Je leest soms dat nachtmerries ervoor zorgen dat je niet meer in de diepe slaap komt en daardoor lichamelijk of mentaal niet kunt herstellen.

Zo eenvoudig werkt slaap niet. Nachtmerries kunnen je wakker maken en bij regelmatig voorkomen je nachtrust verstoren.

Maar uit het hebben van een nachtmerrie kun je niet concluderen dat je geen diepe slaap hebt gehad of dat je lichaam die nacht niet heeft kunnen herstellen

Een nare droom maakt dus niet automatisch je hele nacht ‘slecht’.

Nachtmerrie of nachtangst?

Nachtmerries en nachtangst worden soms door elkaar gehaald. Het zijn verschillende verschijnselen. Een nachtmerrie ontstaat meestal tijdens REM-slaap.

Je wordt wakker en bent meestal snel helder. Vaak kun je je de nare droom nog herinneren. Nachtangst, ook wel sleep terror genoemd, ontstaat vanuit NREM-slaap en komt vaker voor in het eerste deel van de nacht.

Iemand kan plotseling schreeuwen, rechtop zitten of zeer angstig lijken, maar is niet volledig wakker en herinnert zich de gebeurtenis achteraf vaak nauwelijks of niet.

Dat verschil is belangrijk omdat beide verschijnselen een andere achtergrond en aanpak kunnen hebben.

Nachtmerries zijn ook iets anders dan RBD

Bij REM-sleep behaviour disorder, oftewel RBD, kunnen mensen tijdens de REM-slaap daadwerkelijk bewegen terwijl zij dromen.

Ze kunnen bijvoorbeeld roepen, slaan of schoppen. Bij een gewone nachtmerrie hoeft dat helemaal niet te gebeuren. Wordt er tijdens dromen regelmatig krachtig geslagen, geschopt of uit bed gevallen?

Dan is het verstandig om dit medisch te laten beoordelen.

Wat kun je doen bij een enkele nachtmerrie?

Meestal hoef je niets bijzonders te doen. Je bent wakker geworden uit een nare droom. Geef jezelf even de tijd om te beseffen dat je wakker bent.

Daarna mag je gewoon weer verder slapen wanneer de slaperigheid terugkomt. Je hoeft de droom niet midden in de nacht uitgebreid te analyseren. Je hoeft ook niet direct te achterhalen waarom je hem hebt gehad. En je hoeft zeker niet bang te zijn dat één nachtmerrie betekent dat er iets mis is met je slaap.

Wat kun je doen bij terugkerende nachtmerries?

Wanneer nachtmerries regelmatig terugkomen en veel last veroorzaken, bestaat er wel degelijk gerichte behandeling. Een van de best onderzochte behandelingen is Imagery Rehearsal Therapy, afgekort IRT.

Daarbij werk je juist overdag met de inhoud van een terugkerende nachtmerrie. Je maakt een andere versie van het verhaal. Dat hoeft niet per se een perfect of vrolijk einde te zijn.

Het belangrijkste is dat het verloop wordt veranderd naar een versie die minder bedreigend of belastend is. Vervolgens oefen je die nieuwe versie regelmatig in gedachten.

Het doel is niet om tijdens de nachtmerrie bewust controle over je droom te krijgen. Je oefent juist terwijl je wakker bent.

Is dat hetzelfde als lucide dromen?

Nee, bij lucide dromen ben je je tijdens een droom bewust van het feit dat je droomt. Sommige mensen kunnen vervolgens invloed uitoefenen op wat er in hun droom gebeurt.

Dat is iets anders dan Imagery Rehearsal Therapy. Bij IRT hoef je niet te leren om tijdens je slaap bewust te worden of je dromen onder controle te krijgen.

Je werkt overdag met een aangepaste versie van de terugkerende droom.

Voor de behandeling van terugkerende nachtmerries is IRT beter onderbouwd dan het algemene advies om te leren lucide dromen.

En ontspanning, meditatie of ademhalingsoefeningen?

Ontspanning kan natuurlijk prettig zijn.

Maar iemand met terugkerende nachtmerries hoeft niet iedere avond een uitgebreid ontspanningsprogramma uit te voeren om te mogen slapen.

Nachtmerries zijn ook niet automatisch het gevolg van onvoldoende ontspanning. Wanneer stress duidelijk meespeelt, kan het zinvol zijn om daar aandacht aan te besteden.

Maar bij een nachtmerriestoornis bestaan specifiekere behandelmethoden dan alleen proberen zo ontspannen mogelijk naar bed te gaan.

Wanneer professionele hulp zoeken?

Een enkele nachtmerrie vraagt meestal niet om behandeling. Bespreek je klachten wel met je huisarts of een andere passende zorgverlener wanneer nachtmerries:

• regelmatig terugkomen;
• veel angst of spanning veroorzaken;
• ervoor zorgen dat je niet meer wilt of durft te slapen;
• je functioneren overdag duidelijk beïnvloeden;
• samenhangen met een traumatische gebeurtenis;
• zijn begonnen of sterk veranderd na het starten van medicatie;
• gepaard gaan met opvallend lichamelijk gedrag tijdens de slaap.

Sommige mensen blijven ondanks hun nachtmerries nog functioneren, maar merken dat slapen steeds meer spanning en energie kost.

Bij anderen hebben de nachtmerries veel grotere gevolgen en ontstaat er angst voor de nacht, ernstig slaaptekort of duidelijke hinder op het werk, thuis of in het dagelijks leven.

Je hoeft niet te wachten totdat het zover komt voordat je hulp zoekt.

Conclusie

Bijna iedereen heeft weleens een nachtmerrie.

Een nare droom is op zichzelf geen teken dat er iets mis is met je slaap en hoeft ook niet direct verklaard of behandeld te worden.

Dat verandert wanneer nachtmerries regelmatig terugkomen en je slaap of dagelijks functioneren duidelijk gaan beïnvloeden.

Nachtmerries kunnen samenhangen met stressvolle gebeurtenissen, trauma, bepaalde medicijnen of andere factoren, maar er is niet altijd één duidelijke oorzaak.

Ook weten we niet precies waarom we dromen of welke functie iedere nachtmerrie heeft. Daarom hoeven dromen niet uitgebreid geïnterpreteerd te worden om er iets aan te kunnen doen.

Bij terugkerende nachtmerries bestaan gerichte behandelingen. Imagery Rehearsal Therapy is daarvan een belangrijke en goed onderzochte methode.

En misschien wel het belangrijkste: probeer van een enkele nachtmerrie niet meteen een nieuw slaapprobleem te maken. Een heftige droom kan vervelend zijn. Maar hij hoort soms ook gewoon bij slapen.