Wat is slaapapneu?

Wat is slaapapneu?

Bij slaapapneu stopt of vermindert je ademhaling tijdens het slapen herhaaldelijk.

Zo’n ademhalingsonderbreking kan ervoor zorgen dat er minder zuurstof beschikbaar is en dat je slaap wordt verstoord. Soms word je daarbij kort wakker, maar vaak merk je daar zelf helemaal niets van.

Je partner merkt het soms eerder. Bijvoorbeeld omdat je luid snurkt, een tijdje niet lijkt te ademen en daarna weer naar adem hapt.

Slaapapneu is iets anders dan gewone slapeloosheid. Het is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap verstoord raakt en waarvoor medisch onderzoek nodig kan zijn.

Welke soorten slaapapneu zijn er?

Er bestaan verschillende vormen van slaapapneu. De meest voorkomende vorm is obstructief slaapapneu, afgekort OSA.

Daarnaast bestaat centraal slaapapneu. Ook kunnen obstructieve en centrale ademhalingsproblemen naast elkaar voorkomen.

Obstructief slaapapneu

Bij obstructief slaapapneu wordt de bovenste luchtweg tijdens de slaap nauwer of tijdelijk afgesloten.

Tijdens het slapen ontspannen spieren. Bij mensen met OSA kan daardoor zoveel minder ruimte in de keel ontstaan dat de lucht niet meer goed kan passeren.

Je lichaam blijft ondertussen wel proberen adem te halen.

Na zo’n onderbreking komt de ademhaling weer op gang. Dat kan samengaan met een korte ontwaakreactie, zonder dat je daar de volgende ochtend iets van weet.

Centraal slaapapneu

Centraal slaapapneu werkt anders.

Daarbij ligt het probleem niet bij een afgesloten bovenste luchtweg. De ademhalingsaansturing vanuit de hersenen valt tijdelijk weg, waardoor er gedurende een korte periode geen of onvoldoende ademhalingsinspanning is.

Centraal slaapapneu komt minder vaak voor dan obstructief slaapapneu en kan onder andere samenhangen met bepaalde medische aandoeningen of medicijnen.

Omdat de oorzaken en behandeling anders kunnen zijn, is het belangrijk dat onderscheid door een arts te laten maken.

Wanneer spreken we van slaapapneu?

Dit kun je niet betrouwbaar zelf vaststellen aan de hand van hoeveel keer je partner je ademhaling ziet stoppen.

Bij onderzoek naar slaapapneu wordt onder andere gekeken naar hoe vaak tijdens de slaap apneus en hypopneus voorkomen.

Een apneu is een tijdelijke onderbreking van de ademhaling. Bij een hypopneu neemt de luchtstroom sterk af.

Deze gebeurtenissen worden tijdens een slaaponderzoek gemeten.

Daarbij wordt vaak gesproken over de AHI: de apneu-hypopneu-index. Die geeft aan hoeveel apneus en hypopneus gemiddeld per uur voorkomen.

Een getal alleen vertelt echter niet het hele verhaal.. Ook je klachten, gezondheid, mate van slaperigheid en andere bevindingen zijn relevant bij het beoordelen van slaapapneu.

Welke klachten kunnen bij slaapapneu voorkomen?

Slaapapneu kan zich op verschillende manieren uiten. ’s Nachts kunnen bijvoorbeeld opvallen:

• luid of onregelmatig snurken;
• ademstops die door een partner worden gezien;
• naar lucht happen of snakkende ademhaling;
• regelmatig wakker worden;
• onrustige slaap.

Overdag kun je onder andere merken dat je:

• erg slaperig bent;
• niet uitgerust wakker wordt;
• vermoeid bent;
• moeite hebt met concentreren;
• vergeetachtiger bent;
• sneller geïrriteerd raakt.

Niet iedereen heeft precies dezelfde klachten. Ook belangrijk: snurken betekent niet automatisch dat je slaapapneu hebt.

Veel mensen snurken zonder slaapapneu te hebben. Maar luid snurken in combinatie met waargenomen ademstops en duidelijke slaperigheid overdag is wel een reden om slaapapneu te laten onderzoeken.

Slaapapneu en vermoeidheid zijn niet hetzelfde

Een belangrijk onderscheid is dat vermoeidheid en slaperigheid niet precies hetzelfde zijn. Je kunt je uitgeput voelen zonder dat je overdag gemakkelijk in slaap valt.

Bij duidelijke slaperigheid gebeurt dat juist wel.

Je merkt bijvoorbeeld dat je tijdens rustig lezen, televisie kijken, vergaderen of als passagier in de auto moeite hebt om wakker te blijven.

Dat is belangrijke informatie om met je huisarts te bespreken. Ben je zo slaperig dat je achter het stuur zou kunnen indommelen? Ga dan niet autorijden.

Kun je slaapapneu hebben zonder dat je het merkt?

Ja.

Je hoeft niet iedere ademstop bewust mee te krijgen.

Je kunt zelfs denken dat je redelijk hebt doorgeslapen terwijl je ademhaling gedurende de nacht regelmatig verstoord is geweest.

Daarom kan informatie van een partner waardevol zijn. Misschien zegt diegene:

“Je snurkt heel hard en dan ben je ineens stil.”

Of:

“Volgens mij stop je soms gewoon met ademen.”

Zeker wanneer dat samengaat met opvallende slaperigheid of vermoeidheid overdag, is het verstandig om dit serieus te nemen.

Waardoor ontstaat obstructief slaapapneu?

Bij obstructief slaapapneu speelt vernauwing of afsluiting van de bovenste luchtweg tijdens de slaap een belangrijke rol.

Verschillende factoren kunnen de kans daarop vergroten.

Overgewicht is een belangrijke risicofactor. Extra weefsel rondom de bovenste luchtweg kan de beschikbare ruimte verkleinen.

Ook anatomische kenmerken kunnen een rol spelen, zoals de bouw van de kaak, tong, keel of vergrote amandelen.

Daarnaast neemt de kans op OSA toe met de leeftijd. OSA komt vaker voor bij mannen. Bij vrouwen neemt de kans na de overgang toe.

Alcohol en bepaalde medicijnen kunnen slaapgerelateerde ademhalingsproblemen eveneens beïnvloeden.

Niet iedereen met slaapapneu heeft overgewicht

Dat verdient afzonderlijke aandacht. Overgewicht verhoogt het risico op obstructief slaapapneu, maar slaapapneu komt ook voor bij mensen zonder overgewicht.

De bouw van de bovenste luchtweg en andere lichamelijke factoren kunnen eveneens een rol spelen. Het is daarom niet verstandig om slaapapneu uit te sluiten alleen omdat iemand slank is.

Wat zijn de gevolgen van slaapapneu?

Slaapapneu kan je functioneren overdag behoorlijk beïnvloeden.

Misschien lukt werken nog wel, maar merk je dat concentreren meer moeite kost, je tijdens vergaderingen wegzakt of aan het einde van de dag nauwelijks energie overhoudt.

Voor anderen is de slaperigheid veel ernstiger.

Je kunt tijdens rustige momenten onbedoeld in slaap vallen. Dat kan grote gevolgen hebben, zeker in het verkeer of bij werk waarbij alertheid belangrijk is.

Slaapapneu hangt daarnaast samen met verschillende gezondheidsproblemen.

Mensen met slaapapneu hebben onder andere vaker hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, hartritmestoornissen en diabetes type 2.

Daarbij is het belangrijk om zorgvuldig te formuleren.

Dat twee aandoeningen vaker samen voorkomen, betekent niet automatisch dat slaapapneu in iedere individuele situatie rechtstreeks de oorzaak is.

Hoe wordt slaapapneu vastgesteld?

Slaapapneu kun je niet betrouwbaar vaststellen met alleen een smartwatch, snurk-app of vragenlijst. Wanneer je huisarts vermoedt dat er sprake kan zijn van slaapapneu, kan slaaponderzoek nodig zijn.

Dat gebeurt tegenwoordig vaak thuis.

Bij een eenvoudiger slaaponderzoek, een polygrafie, worden bijvoorbeeld je ademhaling, hartslag, zuurstofgehalte en lichaamshouding gemeten.

Soms is uitgebreider onderzoek nodig. Bij een polysomnografie worden daarnaast onder andere hersenactiviteit, oogbewegingen en spieractiviteit geregistreerd.

Welke vorm van onderzoek nodig is, hangt af van je klachten en de vraag of er mogelijk ook een andere slaapstoornis speelt.

Hoe wordt slaapapneu behandeld?

De behandeling hangt af van het type slaapapneu, de ernst, je klachten, lichamelijke kenmerken en andere gezondheidsfactoren.

Er bestaat dus niet één behandeling die voor iedereen de beste keuze is. Bij obstructief slaapapneu zijn verschillende behandelingen mogelijk.

CPAP

Bij CPAP draag je tijdens het slapen een masker dat verbonden is met een apparaat. Het apparaat zorgt voor positieve luchtdruk, waardoor de bovenste luchtweg tijdens het slapen open kan blijven.

CPAP is een belangrijke en effectieve behandeling van OSA, maar is niet voor iedere patiënt automatisch de enige of eerste keuze.

MRA

Een andere mogelijkheid is een mandibulair repositie-apparaat, meestal afgekort als MRA.

Dit is een op maat gemaakte beugel die de onderkaak tijdens het slapen iets naar voren houdt. Daardoor ontstaat meer ruimte in de bovenste luchtweg.

Een MRA is vooral bij bepaalde vormen en ernst van OSA een mogelijke behandeling.

Positietherapie

Bij sommige mensen komen de ademhalingsproblemen voornamelijk voor wanneer ze op hun rug slapen. Dan kan positietherapie worden overwogen.

Het doel daarvan is om tijdens de slaap minder op de rug te liggen.

Leefstijl en gewichtsverlies

Wanneer iemand overgewicht heeft, kan gewichtsverlies onderdeel zijn van de behandeling. Ook alcoholgebruik en andere leefstijlfactoren kunnen worden besproken.

Dat betekent niet dat slaapapneu simpelweg verdwijnt wanneer iemand gezonder gaat leven.

Welke aanpak passend is, hangt af van de individuele situatie.

Operatie

Bij sommige mensen kan een operatie worden overwogen.

Welke operatie eventueel geschikt is, hangt onder andere af van de plaats waar de luchtweg vernauwt en de anatomie van mond, keel of kaak.

Een operatie is dus geen standaardbehandeling die bij iedereen met slaapapneu nodig is.

Slaapapneu is iets anders dan slapeloosheid

Dit onderscheid is binnen SlaapBalans belangrijk.

Bij slapeloosheid lukt slapen niet zoals je wilt, ondanks voldoende gelegenheid om te slapen. Daarbij kunnen processen zoals spanning rondom slaap, veel tijd wakker in bed doorbrengen en steeds harder proberen te slapen een belangrijke rol spelen.

Bij obstructief slaapapneu raakt de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk verstoord doordat de bovenste luchtweg vernauwt of afsluit.

De behandeling is daardoor ook anders. Iemand kan overigens beide problemen tegelijk hebben. Je kunt slaapapneu hebben én langdurig moeite hebben met inslapen of wakker liggen.

Daarom is het belangrijk om bij aanwijzingen voor slaapapneu niet alleen aan slapeloosheid te denken.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak met je huisarts wanneer je denkt dat je slaapapneu hebt. Dat is zeker verstandig wanneer verschillende signalen samen voorkomen, zoals:

• luid snurken;
• waargenomen ademstops;
• snakken naar adem tijdens het slapen;
• vaak wakker worden;
• opvallende slaperigheid overdag;
• niet uitgerust wakker worden.

Ook wanneer je zelf weinig merkt maar je partner regelmatig ademstops ziet, is het verstandig dit te bespreken. Slaapapneu kan alleen met passend medisch onderzoek betrouwbaar worden vastgesteld.

Conclusie

Bij slaapapneu wordt de ademhaling tijdens het slapen herhaaldelijk onderbroken of verminderd.

De meest voorkomende vorm is obstructief slaapapneu, waarbij de bovenste luchtweg tijdens de slaap vernauwt of tijdelijk afsluit.

Luid snurken, waargenomen ademstops en duidelijke slaperigheid overdag kunnen belangrijke signalen zijn, maar op basis van symptomen alleen kun je de diagnose niet stellen.

Daarvoor kan slaaponderzoek nodig zijn.

Vermoed je dat je slaapapneu hebt? Blijf dan niet zelf experimenteren met slaaptips of hulpmiddelen, maar bespreek je klachten met je huisarts.

Slaapapneu is goed te onderzoeken en er bestaan verschillende effectieve behandelmogelijkheden.