Wat is Catathrenia?

Wat is catathrenia?

Je ligt naast iemand die slaapt. Plotseling hoor je een langgerekt kreunend geluid. Even is het stil. Daarna gebeurt het opnieuw.

Het kan behoorlijk vreemd klinken. Soms zelfs zo vreemd dat een bedpartner zich afvraagt of de ander nog wel normaal ademhaalt.

Een mogelijke verklaring is catathrenia.

Catathrenia wordt ook wel slaapgerelateerd of nachtelijk kreunen genoemd. Het is een bijzonder ademhalingspatroon tijdens de slaap waarbij iemand tijdens een verlengde uitademing een kreunend of jammerend geluid maakt.

Degene die het doet, merkt daar zelf vaak weinig van. Voor de persoon die ernaast ligt kan het een heel ander verhaal zijn.

Wat gebeurt er bij catathrenia?

Een typische episode heeft een opvallend patroon. Vaak begint deze met een relatief diepe inademing.

Daarna volgt een langdurige uitademing waarbij een monotoon kreunend geluid ontstaat.

Het geluid wordt geproduceerd doordat de stembanden tijdens de uitademing naar elkaar toe bewegen en gaan trillen.

Daarmee verschilt catathrenia van gewoon snurken. Bij snurken ontstaat het geluid vooral door trillingen van weefsel in de bovenste luchtweg.

Bij catathrenia ontstaat het kenmerkende geluid tijdens de uitademing ter hoogte van de stembanden.

Hoe klinkt catathrenia?

Dat verschilt per persoon.

Het kan klinken als:

• kreunen;
• jammeren;
• zoemen;
• een langgerekte monotone klank;
• een vreemd ademhalingsgeluid.

Soms klinkt het behoorlijk luid. Een bedpartner kan daardoor wakker worden of zich zorgen maken.

Degene die het geluid maakt, slaapt ondertussen vaak gewoon door en weet de volgende ochtend soms niet eens dat het is gebeurd.

Gebeurt catathrenia alleen tijdens de REM-slaap?

Nee, oudere beschrijvingen koppelden catathrenia sterk aan de REM-slaap. Daarom kom je online nog regelmatig tegen dat catathrenia uitsluitend of voornamelijk tijdens REM-slaap voorkomt.

Inmiddels weten we dat het beeld minder eenvoudig is. Catathrenia kan tijdens REM-slaap én NREM-slaap voorkomen.

Onderzoek laat bovendien verschillen zien tussen patiënten en mogelijk bestaan er verschillende presentatievormen van catathrenia.

We hoeven het daarom niet vast te pinnen op één specifiek slaapstadium.

Is catathrenia hetzelfde als snurken?

Nee, hoewel een bedpartner beide vooral als vreemd nachtelijk geluid kan ervaren, ontstaat het geluid op een andere manier.

Bij gewoon snurken ontstaat een trillend geluid doordat lucht langs ontspannen weefsels in de bovenste luchtweg stroomt.

Bij catathrenia ontstaat juist een karakteristiek geluid tijdens een verlengde uitademing. Voor een bedpartner kan dat onderscheid op basis van geluid alleen lastig te maken zijn.

Zeker wanneer er naast het kreunen ook gesnurkt wordt.

Is catathrenia hetzelfde als slaapapneu?

Nee, catathrenia en slaapapneu zijn verschillende verschijnselen. Bij obstructieve slaapapneu wordt de bovenste luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk gedeeltelijk of volledig afgesloten.

Bij centrale slaapapneu ontbreekt of vermindert tijdelijk de ademhalingsinspanning doordat de aansturing van de ademhaling verandert.

Catathrenia kent een ander ademhalingspatroon. Toch kan er verwarring ontstaan.

De langdurige uitademing en het daaropvolgende ademhalingspatroon kunnen tijdens een slaaponderzoek namelijk op een centrale apneu lijken.

Daarom is het belangrijk om niet zelf op basis van een geluidsopname te bepalen wat er aan de hand is.

Kun je catathrenia én slaapapneu hebben?

Ja. Het één sluit het ander niet uit. Iemand kan catathrenia hebben en daarnaast bijvoorbeeld obstructieve slaapapneu. Dat is vooral belangrijk wanneer er behalve het kreunen andere klachten aanwezig zijn.

Denk aan:

• luid snurken;
• waargenomen ademstops;
• happen naar lucht;
• opvallende slaperigheid overdag;
• regelmatig wakker worden met benauwdheid;
• andere duidelijke ademhalingsproblemen tijdens de slaap.

In zo’n situatie is het verstandig om niet automatisch aan te nemen dat alle geluiden door catathrenia worden veroorzaakt.

Is catathrenia gevaarlijk?

Voor geïsoleerde catathrenia zijn tot nu toe geen duidelijke ernstige gezondheidsgevolgen aangetoond. Dat is geruststellend. Maar we moeten daar wel iets voorzichtigs bij zeggen.

Catathrenia is veel minder uitgebreid onderzocht dan bijvoorbeeld obstructieve slaapapneu of chronische insomnie.

We weten daardoor nog niet alles over het verschijnsel en de mogelijke langetermijngevolgen.  Bovendien kunnen andere slaapgerelateerde ademhalingsproblemen naast catathrenia bestaan.

Daarom is het niet verstandig om ieder vreemd ademhalingsgeluid tijdens de slaap zelf als onschuldige catathrenia te bestempelen.

Krijg je zuurstoftekort door catathrenia?

Bij typische geïsoleerde catathrenia zijn belangrijke dalingen van het zuurstofgehalte niet het kenmerkende probleem. Dat onderscheidt het van sommige andere slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen.

Maar ook hier geldt dat we naar het totale beeld moeten kijken.

Wanneer iemand bijvoorbeeld catathrenia én slaapapneu heeft, kunnen er natuurlijk wel afwijkingen in de ademhaling en zuurstofsaturatie optreden.

Het is daarom beter om niet te zeggen: “Bij catathrenia daalt je zuurstof nooit.”

De juiste vraag is of er alleen sprake is van catathrenia of dat er daarnaast iets anders gebeurt tijdens de slaap.

Merk je zelf dat je catathrenia hebt?

Vaak niet. Het is regelmatig een bedpartner of familielid die het als eerste opmerkt.  Dat is eigenlijk niet zo vreemd. Je hoort jezelf tijdens het slapen niet bewust kreunen.

Daardoor kan iemand dit jarenlang doen zonder het te weten.

Sommige mensen ontdekken het pas wanneer ze met iemand samen gaan slapen, op vakantie een kamer delen of een geluidsopname van hun slaap horen.

Heeft catathrenia invloed op je slaap?

Dat hoeft niet. Bij sommige mensen lijkt catathrenia weinig invloed te hebben op hoe zij zelf hun slaap ervaren. De bedpartner kan er ondertussen wél regelmatig wakker van worden.

Er zijn ook mensen met catathrenia die overdag vermoeidheid of slaperigheid rapporteren. Daarmee is nog niet automatisch bewezen dat het kreunen daarvan de oorzaak is.

Wanneer iemand overdag opvallend slaperig is, is het daarom verstandig om breder te kijken dan alleen naar het geluid.

Waarom ontstaat catathrenia?

Dat weten we nog niet precies.

Er zijn verschillende ideeën onderzocht over het mechanisme achter het karakteristieke ademhalingspatroon en de rol van de bovenste luchtweg en stembanden.

Maar er bestaat nog geen eenvoudige verklaring waarmee we kunnen zeggen:

 “Dit is dé oorzaak van catathrenia.”

Dat is belangrijk, want bij een weinig onderzocht slaapverschijnsel ontstaat al snel de neiging om verklaringen in te vullen.

• Stress.
• Verkeerd ademen.
• Spanning.
• Een slechte slaaproutine.

Daarvoor bestaat bij catathrenia geen goede basis als algemene verklaring.

Komt catathrenia door stress?

Daar kunnen we niet zomaar van uitgaan.

Het feit dat iemand ’s nachts kreunt betekent niet dat diegene overdag te gespannen is of emoties tijdens de slaap aan het verwerken is.

Catathrenia heeft een specifiek ademhalingspatroon tijdens de slaap. Dat moeten we niet zonder goede onderbouwing veranderen in een stressprobleem.

Wanneer iemand daarnaast veel stress ervaart, kan dat natuurlijk op zichzelf aandacht verdienen. Maar dat betekent niet dat de stress automatisch de oorzaak van het nachtelijke kreunen is.

Komt catathrenia door verkeerd ademhalen?

Ook dat is te eenvoudig. Bij catathrenia zien we een bijzonder ademhalingspatroon tijdens de slaap. Daaruit volgt niet automatisch dat iemand overdag verkeerd ademt.

Het betekent ook niet dat iemand zijn ademhaling opnieuw moet leren. Er is onvoldoende bewijs om standaard ademhalingsoefeningen voor te schrijven als behandeling voor catathrenia.

Moet catathrenia behandeld worden?

Niet altijd. Wanneer iemand verder goed slaapt, geen andere klachten heeft en het kreunen geen probleem veroorzaakt, kan uitleg en geruststelling voldoende zijn.

Dat is anders wanneer het geluid iedere nacht een bedpartner wakker houdt. Of wanneer iemand zelf klachten heeft. Dan kan de behoefte aan een oplossing begrijpelijk veel groter zijn.

Ook dan is het verstandig om eerst goed vast te stellen wat er daadwerkelijk gebeurt voordat je allerlei behandelingen probeert.

Kan CPAP helpen?

Dat kan bij sommige mensen. CPAP staat vooral bekend als behandeling voor obstructieve slaapapneu.

Het apparaat houdt met positieve luchtdruk de luchtweg tijdens de slaap open. Er zijn onderzoeken en casusseries waarin CPAP ook catathrenia verminderde of liet verdwijnen.

Dat betekent niet dat iedereen die ’s nachts kreunt een CPAP-apparaat nodig heeft.

De wetenschappelijke onderbouwing is nog beperkt en catathrenia lijkt bovendien niet bij iedereen exact hetzelfde te verlopen.

Wanneer daarnaast slaapapneu of een andere vorm van luchtwegproblematiek aanwezig is, kan dat eveneens invloed hebben op de behandelkeuze.

CPAP is daarom geen behandeling om op basis van een geluidsopname zelf uit te proberen.

Helpen ademhalingsoefeningen?

Daar is onvoldoende bewijs voor. Ademhalingsoefeningen kunnen prettig zijn wanneer iemand ze ontspannend vindt. Maar prettig is iets anders dan een bewezen behandeling voor catathrenia.

Hetzelfde geldt voor meditatie, yoga en andere ontspanningstechnieken.

We hoeven iemand niet het idee te geven dat het kreunen blijft bestaan omdat diegene nog niet goed genoeg heeft leren ontspannen.

Kun je catathrenia zelf verminderen?

Er bestaat geen algemeen bewezen slaaproutine waarmee catathrenia verdwijnt.

Daarom zou ik ook niet automatisch adviseren om:

• iedere avond exact op dezelfde tijd naar bed te gaan;
• cafeïne volledig te vermijden;
• zware maaltijden te schrappen;
• speciale ademhalingsoefeningen te doen;
• de perfecte slaaphouding te zoeken;
• je slaap iedere nacht te gaan meten.

Wanneer je verder goed slaapt, hoeft catathrenia geen nieuw project te worden.

Wat kan een bedpartner doen?

Dat hangt vooral af van hoeveel hinder het geluid veroorzaakt. Soms helpt het al om te weten wat het geluid waarschijnlijk is.

Een vreemd kreunend ademhalingsgeluid klinkt immers een stuk alarmerender wanneer je niet weet wat je hoort.

Wanneer catathrenia medisch is beoordeeld en er geen andere slaapgerelateerde ademhalingsstoornis speelt, kan een bedpartner eventueel kijken naar praktische oplossingen om minder wakker te worden van het geluid.

Maar wanneer het geluid nieuw is of sterk verandert, is het verstandiger om eerst te beoordelen wat er precies gebeurt.

Kun je het opnemen?

Ja, een geluids- of video-opname kan soms nuttige informatie geven. Vooral wanneer het moeilijk is om aan een arts uit te leggen wat een bedpartner ’s nachts hoort.

Zo’n opname kan helpen om het geluid en patroon beter te beschrijven. Maar een smartphone-opname stelt geen diagnose.

Je kunt daarmee niet betrouwbaar vaststellen of er sprake is van catathrenia, snurken, slaapapneu of een andere slaapgerelateerde ademhalingsstoornis.

Hoe wordt catathrenia vastgesteld?

Wanneer er twijfel bestaat over wat er tijdens de slaap gebeurt, kan een slaaponderzoek worden overwogen. Bij polysomnografie worden tijdens de slaap verschillende lichaamsfuncties gemeten.

Denk aan hersenactiviteit, ademhaling, zuurstofsaturatie en bewegingen.

Daarmee kan het karakteristieke ademhalingspatroon van catathrenia worden bekeken en kan tegelijkertijd worden onderzocht of er bijvoorbeeld slaapapneu of een andere slaapstoornis aanwezig is.

 Niet iedereen die af en toe kreunt heeft zo’n uitgebreid onderzoek nodig. De noodzaak hangt af van de klachten en de vraag of de diagnose duidelijk is.

Wanneer naar de huisarts?

Een vreemd geluid tijdens de slaap hoeft niet automatisch medisch onderzocht te worden.

Verder laten kijken is wel verstandig wanneer:

• je niet zeker weet of het om catathrenia gaat;
• er waargenomen ademstops zijn;
• iemand naar lucht hapt of benauwd lijkt;
• er luid of toenemend snurken aanwezig is;
• iemand overdag opvallend slaperig is;
• de klachten plotseling zijn ontstaan of duidelijk veranderen;
• het geluid de slaap van jezelf of je bedpartner ernstig verstoort;
• er andere opvallende nachtelijke verschijnselen bijkomen.

Dan is het vooral belangrijk om andere slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen uit te sluiten.

Maak van het geluid niet automatisch een slaapprobleem

Stel dat je partner vertelt dat je iedere nacht vreemde geluiden maakt.

Je gaat zoeken. Je neemt jezelf op. Je luistert de volgende ochtend terug. Je gaat letten op iedere ademhaling.

Misschien koop je een slaaptracker en begin je je zuurstofwaarden te controleren.

Voor je het weet ben je iedere nacht bezig met iets waar je daarvoor zelf helemaal geen last van had. Wanneer er aanwijzingen zijn voor slaapapneu of een andere aandoening, moet dat natuurlijk serieus worden genomen.

Maar wanneer catathrenia goed is vastgesteld en er verder geen gezondheidsproblemen zijn, hoeft het niet voortdurend gecontroleerd te worden.

Niet ieder bijzonder verschijnsel tijdens de slaap hoeft opgelost te worden.

Conclusie

Catathrenia is een bijzonder slaapgerelateerd ademhalingsverschijnsel waarbij iemand tijdens een verlengde uitademing een karakteristiek kreunend geluid maakt.

Het wordt daarom ook wel nachtelijk of slaapgerelateerd kreunen genoemd. Het kan voorkomen tijdens zowel REM- als NREM-slaap.

Degene die kreunt merkt er zelf vaak weinig van, terwijl een bedpartner er juist behoorlijk last van kan hebben.

Catathrenia is iets anders dan snurken en iets anders dan slaapapneu.

Bij geïsoleerde catathrenia zijn tot nu toe geen duidelijke ernstige gezondheidsgevolgen aangetoond. Toch is het verstandig om niet ieder vreemd ademhalingsgeluid zelf als catathrenia te diagnosticeren.

Slaapapneu en andere slaapgerelateerde ademhalingsproblemen kunnen vergelijkbare of bijkomende verschijnselen geven.

Wanneer er ademstops, happen naar lucht, duidelijke slaperigheid overdag of andere opvallende klachten zijn, is medische beoordeling verstandig.

Is catathrenia eenmaal goed vastgesteld en zijn er verder geen problemen?

Dan hoeft een bijzonder geluid tijdens de slaap niet automatisch een probleem te worden dat iedere nacht gecontroleerd of behandeld moet worden.

Soms heeft vooral degene die ernaast ligt er last van.