Wat is een chronotype?

Heb je je ooit afgevraagd waarom je ’s ochtends gemakkelijk op gang komt, terwijl iemand anders pas later op de dag echt energie krijgt? Een deel van het verschil kan samenhangen met je chronotype.

Je chronotype zegt iets over je natuurlijke voorkeur voor het tijdstip waarop je slaapt en wakker bent. De één is van nature wat vroeger, de ander wat later. En veel mensen zitten ergens tussenin.

Wat is chronobiologie?

Chronobiologie is de wetenschap die biologische ritmes bestudeert. Ons lichaam kent verschillende ritmes die invloed hebben op allerlei processen.

Een bekend voorbeeld is het circadiaans ritme. Dit is een biologisch ritme van ongeveer 24 uur dat onder andere invloed heeft op je slaap en waakritme, lichaamstemperatuur, hormonen en alertheid.

Je biologische klok speelt hierbij een belangrijke rol. Licht is een van de belangrijkste signalen waarmee deze klok zich dagelijks afstemt op de omgeving.

Wat is een chronotype?

Je chronotype beschrijft je natuurlijke voorkeur voor relatief vroege of late slaap en waaktijden.

Sommige mensen worden van nature eerder slaperig en worden ’s ochtends gemakkelijker vroeg wakker. Anderen worden juist later slaperig en hebben van nature de neiging om later op te staan.

Daartussen zit een grote groep mensen die niet uitgesproken vroeg of laat is.

Chronotype is dus geen vast schema waaraan je je precies moet houden. Het is een biologische voorkeur.

Vroege vogels 

en nachtuilen

De termen vroege vogel en nachtuil worden vaak gebruikt om chronotypes eenvoudig uit te leggen.

Een vroege vogel wordt doorgaans eerder op de avond slaperig en wordt ’s ochtends relatief gemakkelijk vroeg wakker. Deze persoon voelt zich vaak eerder op de dag alert.

Een nachtuil heeft van nature een voorkeur voor latere slaap en waaktijden. ’s Avonds voelt deze persoon zich vaak nog alert, terwijl vroeg opstaan juist meer moeite kan kosten. Maar deze twee groepen zijn geen harde categorieën.

Chronotype kun je beter zien als een schaal van relatief vroeg naar relatief laat. Veel mensen bevinden zich ergens tussen beide uitersten.

Waar wordt je chronotype door bepaald?

Je chronotype wordt door verschillende factoren beïnvloed.

Erfelijke aanleg speelt een rol, maar ook leeftijd heeft invloed. Adolescenten en jongvolwassenen hebben gemiddeld bijvoorbeeld een later chronotype dan jonge kinderen en oudere volwassenen.

Daarnaast kunnen licht, dagelijkse verplichtingen en gewoontes invloed hebben op de tijden waarop je daadwerkelijk slaapt en wakker bent.

Je natuurlijke voorkeur en je dagelijkse ritme hoeven daarom niet altijd precies hetzelfde te zijn.

De impact van je chronotype op je dagelijks leven

Je chronotype kan invloed hebben op de momenten waarop je je van nature meer of minder alert voelt. Dat wordt vooral merkbaar wanneer je dagelijkse verplichtingen niet goed aansluiten bij je natuurlijke ritme.

Als je van nature relatief laat bent, maar iedere ochtend vroeg moet beginnen met werken, kan het bijvoorbeeld lastiger zijn om voldoende slaap te krijgen. Zeker wanneer het je niet lukt om ’s avonds eerder in slaap te vallen.

Andersom kan iemand met een vroeg chronotype moeite hebben met activiteiten die structureel tot laat in de avond doorgaan.

Het verschil tussen je biologische voorkeur en de tijden waarop je door werk, school of sociale verplichtingen moet leven, wordt ook wel sociale jetlag genoemd.

Dat betekent niet dat je hele leven volledig rondom je chronotype georganiseerd moet worden. Voor de meeste mensen is dat bovendien helemaal niet realistisch.

Het kan wel helpen om te begrijpen waarom bepaalde tijden natuurlijker voor je voelen dan andere.

De vier chronotypes van Michael Breus

Misschien ben je online weleens de vier chronotypes van Michael Breus tegengekomen. Hierbij worden mensen ingedeeld in vier dieren"

• Leeuwen worden beschreven als vroege types.
• Beren zouden een gemiddeld ritme hebben.
• Wolven worden beschreven als late types.
• Dolfijnen worden gekoppeld aan lichte of onrustige slapers.

Deze indeling is populair geworden doordat het een eenvoudige en herkenbare manier is om verschillen tussen mensen uit te leggen. Maar het is belangrijk om hierbij een onderscheid te maken.

Deze vier diercategorieën zijn geen wetenschappelijk gevalideerde indeling van chronotypes.

Binnen wetenschappelijk onderzoek wordt chronotype doorgaans bekeken op een schaal van vroeger naar later, in plaats van mensen in te delen als leeuw, beer, wolf of dolfijn.

Daarom zouden wij deze vier typen vooral zien als een populaire manier om over persoonlijke verschillen na te denken, en niet als een diagnose of een vaststaand biologisch profiel.

Je bent dus niet letterlijk een wolf of een beer. En eigenschappen zoals creativiteit, intelligentie, leiderschap of persoonlijkheid kunnen niet simpelweg uit je chronotype worden afgeleid.

Hoe kan het kennen van je chronotype je helpen?

Inzicht in je chronotype kan helpen om je eigen slaap en energieniveau beter te begrijpen.

Ben je bijvoorbeeld van nature wat later, dan kan dat verklaren waarom vroeg naar bed gaan niet automatisch betekent dat je ook eerder in slaap valt.

En wanneer je een relatief vroeg chronotype hebt, is het niet vreemd wanneer je ’s avonds eerder slaperig wordt dan iemand anders.

Wanneer je de mogelijkheid hebt, kun je bij het plannen van je dag enigszins rekening houden met de momenten waarop je je van nature alerter voelt. Maar maak van je chronotype geen nieuwe slaapregel.

Je hoeft niet op een exact tijdstip te werken, sporten, eten of slapen omdat dat volgens een bepaald chronotype het perfecte moment zou zijn. Je slaap wordt door veel meer beïnvloed dan alleen je chronotype.

Chronotype en slaapproblemen

Een laat chronotype betekent niet automatisch dat je een slaapprobleem hebt.

Als je later slaapt, voldoende slaap krijgt en overdag goed functioneert, hoeft daar niets mis mee te zijn.

Het kan wel lastig worden wanneer je natuurlijke ritme sterk botst met je dagelijkse verplichtingen. Bijvoorbeeld wanneer je lichaam pas laat klaar is voor slaap, terwijl de wekker iedere ochtend vroeg gaat.

Maar ook dan is chronotype niet automatisch de volledige verklaring voor slecht slapen.

Wanneer je regelmatig moeilijk in slaap valt, ’s nachts wakker ligt of te vroeg wakker wordt en dit steeds meer invloed krijgt op hoe je overdag functioneert, kunnen meerdere factoren een rol spelen.

Conclusie

Je chronotype zegt iets over je natuurlijke voorkeur voor relatief vroege of late slaap en waaktijden.

De één is van nature wat vroeger, de ander wat later en veel mensen zitten ergens daartussenin.

Het kan nuttig zijn om die voorkeur te kennen. Het helpt je begrijpen waarom bepaalde slaap en waaktijden gemakkelijker voor je voelen dan andere.

Maar je chronotype bepaalt niet wie je bent en schrijft ook niet voor hoe je je hele dag zou moeten indelen.

Zie het daarom vooral als één onderdeel van het grotere geheel. Je biologische klok, slaapdruk, licht, gedrag, dagelijkse verplichtingen en de manier waarop je met slaap omgaat, werken allemaal samen.

Gebruik je chronotype dus om je slaap beter te begrijpen, niet om er nieuwe regels voor te maken.