Wat is Somniloquy?

Wat is somniloquy?

“Nee, dat moet daarheen.”

 Je partner kijkt naast zich.

“Wat bedoel je?”

Geen antwoord.

De volgende ochtend weet je nergens meer van. Praten tijdens je slaap kan behoorlijk bijzonder zijn voor degene die ernaast ligt. Zelf merk je er meestal weinig van.

De medische term hiervoor is somniloquy, oftewel slaappraten. Het komt regelmatig voor en is op zichzelf meestal onschuldig.

Wat is somniloquy?

Somniloquy betekent dat iemand tijdens de slaap geluiden, woorden of zinnen uitspreekt zonder zich daar bewust van te zijn.

Dat kan heel verschillend klinken. De ene persoon mompelt een paar onverstaanbare woorden. Een ander roept ineens iets. En soms worden complete, begrijpelijke zinnen uitgesproken. Het kan zelfs lijken alsof iemand een gesprek voert.

Wanneer je de volgende ochtend vertelt wat er is gezegd, is de kans groot dat degene die praat daar niets meer van weet.

Is praten in je slaap een slaapstoornis?

Niet automatisch. Slaappraten wordt binnen de slaapgeneeskunde gerekend tot slaapgerelateerde verschijnselen en kan voorkomen in combinatie met parasomnieën.

Maar alleen af en toe praten in je slaap betekent niet dat je een slaapstoornis hebt.

Bijzonder gedrag tijdens de slaap hoeft namelijk niet direct een probleem te zijn.

Als je af en toe iets mompelt, verder goed slaapt en niemand er last van heeft, hoeft daar meestal niets mee gedaan te worden.

Komt slaappraten vaak voor?

Ja, slaappraten komt zowel bij kinderen als volwassenen voor. Hoe vaak precies hangt sterk af van hoe het wordt gemeten.

Vraag je of iemand de afgelopen weken in zijn slaap heeft gepraat, dan krijg je een ander percentage dan wanneer je vraagt of iemand dit ooit in zijn leven heeft gedaan.

Daarom zijn vaste percentages zoals “5 procent van de volwassenen praat in zijn slaap” niet erg bruikbaar.

Belangrijker is dat slaappraten geen zeldzaam verschijnsel is en ook voorkomt bij mensen die verder geen slaapstoornis hebben.

Kun je praten tijdens verschillende slaapstadia?

Ja, slaappraten is niet beperkt tot één specifiek slaapstadium. Het kan voorkomen tijdens zowel NREM- als REM-slaap. Hoe het klinkt kan verschillen.

Soms gaat het om nauwelijks verstaanbaar gemompel, losse geluiden of korte woorden. Andere keren zijn uitspraken verrassend duidelijk en grammaticaal behoorlijk normaal.

Dat iemand tijdens de slaap een volledige zin uitspreekt, betekent dus niet dat diegene eigenlijk wakker was.

Zeg je tijdens je slaap wat je droomt?

Soms kan gesproken taal samenhangen met wat iemand op dat moment droomt of ervaart. Maar je kunt niet simpelweg aannemen dat alles wat iemand tijdens de slaap zegt rechtstreeks uit een droom komt.

En je kunt al helemaal niet concluderen dat iemand tijdens het slapen zijn diepste gedachten of verborgen waarheid vertelt.

Dat is misschien geruststellend wanneer je partner ’s nachts ineens een vreemde naam noemt.

Slaappraten is geen betrouwbare leugendetector. Wat iemand tijdens de slaap zegt, hoeft geen bewuste overtuiging, herinnering of wens te weerspiegelen.

Waarom praat iemand in zijn slaap?

Daar bestaat geen eenvoudige verklaring voor. Slaap is geen toestand waarin de hersenen volledig uitgeschakeld zijn.

Gedurende de nacht verandert hersenactiviteit voortdurend en bewegen we meerdere keren tussen verschillende slaapstadia. Ook korte overgangen en ontwakingen horen bij normale slaap.

Tijdens slaappraten worden de hersensystemen die nodig zijn voor het produceren van spraak tijdelijk voldoende actief om geluiden of woorden voort te brengen terwijl iemand blijft slapen.

Waarom dit bij de ene persoon vaker gebeurt dan bij de andere, begrijpen we nog niet volledig.

Is stress de oorzaak?

Niet per definitie. Het is verleidelijk om slaappraten direct te koppelen aan stress:

“Je praat in je slaap, dus blijkbaar verwerkt je hoofd ’s nachts alle spanning van de dag.”

Zo eenvoudig ligt het niet. Stress en perioden van verstoorde slaap kunnen bij sommige mensen samengaan met meer nachtelijke verschijnselen. Maar slaappraten is geen betrouwbare graadmeter voor hoeveel stress iemand heeft.

Je hoeft dus niet op zoek naar verborgen spanning alleen omdat iemand af en toe in zijn slaap praat.

Heeft slaaptekort invloed?

Slaaptekort kan bepaalde parasomnieën en nachtelijke verschijnselen uitlokken of versterken bij mensen die daar gevoelig voor zijn.

Maar ook hier geldt:  Af en toe praten in je slaap betekent niet automatisch dat je te weinig slaapt.

Wanneer je structureel te weinig slaap krijgt, is voldoende slaapgelegenheid natuurlijk verstandig. Niet om slaappraten koste wat kost te voorkomen, maar omdat voldoende slaap belangrijk is voor je functioneren overdag.

Is slaappraten erfelijk?

Bij verschillende parasomnieën speelt familiaire aanleg een rol. Ook slaappraten lijkt vaker binnen sommige families voor te komen.

Dat betekent niet dat er één specifiek ‘slaappraten-gen’ bestaat waarmee vaststaat dat je het krijgt.

Het laat vooral zien dat biologische aanleg waarschijnlijk een rol kan spelen in de gevoeligheid voor bepaalde verschijnselen tijdens de slaap.

Slaappraten en andere parasomnieën

Slaappraten kan op zichzelf voorkomen. Maar het kan ook onderdeel zijn van andere gebeurtenissen tijdens de slaap. Iemand kan bijvoorbeeld praten tijdens een episode van slaapwandelen of nachtangst.

Ook bij REM-sleep behaviour disorder, waarbij iemand bewegingen kan maken die samenhangen met droominhoud, kan roepen of praten voorkomen.

Daarom kijken we bij opvallend nachtelijk gedrag niet alleen naar het praten zelf. We kijken naar wat er nog meer gebeurt.

Slaappraten en slaapwandelen

Wanneer iemand alleen wat mompelt en rustig blijft liggen, is dat iets anders dan iemand die tegelijkertijd uit bed komt en door het huis loopt.

Slaapwandelen behoort tot de NREM-parasomnieën. Praten kan tijdens zo’n episode voorkomen.

Wanneer iemand regelmatig slaapwandelt, wordt vooral gekeken naar de veiligheid en naar eventuele factoren die episodes kunnen uitlokken.

Het praten zelf is dan meestal niet het belangrijkste probleem.

Slaappraten en nachtangst

Ook tijdens nachtangst kan iemand geluid maken, roepen of schreeuwen. Maar nachtangst is iets anders dan gewoon slaappraten.

Bij nachtangst is sprake van een gedeeltelijke ontwaking uit NREM-slaap waarbij iemand bijvoorbeeld plotseling rechtop kan zitten, angstig kan lijken, schreeuwen, zweten of een versnelde hartslag kan hebben.

De volgende ochtend is er vaak weinig of geen herinnering aan de episode. Alleen praten of roepen is daarom niet voldoende om te zeggen dat iemand nachtangst heeft.

Slaappraten en REM-sleep behaviour disorder

Bij REM-sleep behaviour disorder, afgekort RBD, kan praten, roepen of schreeuwen eveneens voorkomen. Maar bij RBD zien we daarnaast vaak bewegingen waarbij iemand droominhoud lijkt uit te beelden.

Denk bijvoorbeeld aan slaan, schoppen of andere duidelijke bewegingen tijdens de REM-slaap. Dat is iets anders dan iemand die af en toe een zin mompelt en rustig blijft liggen.

Wanneer iemand op latere leeftijd plotseling opvallend veel gaat roepen én daarbij krachtige bewegingen maakt of zichzelf of een bedpartner verwondt, is medische beoordeling verstandig.

Heeft slaappraten invloed op je slaapkwaliteit?

Niet noodzakelijk. Alleen het feit dat je praat tijdens de slaap betekent niet dat je slecht slaapt.

Het betekent ook niet automatisch dat je te weinig diepe slaap krijgt, onvoldoende herstelt of een verstoorde slaapcyclus hebt.

Veel mensen weten niet eens dat ze praten totdat een partner het vertelt.

Wanneer iemand zich overdag goed voelt en er verder geen opvallende slaapklachten zijn, hoeft het slaappraten zelf dus geen aanwijzing voor slechte slaap te zijn.

Kan slaappraten vervelend zijn?

Zeker. Meestal vooral voor degene die ernaast ligt. Een bedpartner kan wakker worden van gemompel, praten of plotseling roepen.

En soms ontstaat er de volgende ochtend vooral nieuwsgierigheid: “Wat zei je nou vannacht?”

Wanneer het regelmatig gebeurt en de slaap van de partner verstoort, kan dat natuurlijk vervelend worden. Dat betekent nog steeds niet automatisch dat degene die praat behandeld moet worden voor een slaapstoornis.

Het praktische probleem kan simpelweg zijn dat de ander wakker wordt van het geluid.

Moet je slaappraten behandelen?

Meestal niet.  Wanneer iemand af en toe in zijn slaap praat en daar verder geen problemen door ontstaan, is er meestal geen reden om iets te behandelen.

Dat betekent ook dat je niet ineens een uitgebreid slaapregime hoeft te beginnen.

Je hoeft niet vroeger naar bed. Je hoeft niet iedere dag exact op hetzelfde tijdstip te slapen. Je hoeft cafeïne niet automatisch te schrappen.

En je hoeft niet te mediteren om te voorkomen dat je ’s nachts iets zegt.

Slaappraten hoeft niet opgelost te worden wanneer het geen probleem veroorzaakt.

Kun je slaappraten voorkomen?

Er bestaat geen bewezen methode waarmee je gewoon slaappraten gegarandeerd kunt voorkomen. Wanneer er duidelijke omstandigheden zijn die je slaap verstoren, kun je daar natuurlijk naar kijken.

Structureel slaaptekort is bijvoorbeeld niet wenselijk. En wanneer slaappraten onderdeel blijkt van een andere slaapstoornis, kan behandeling van die aandoening relevant zijn.

Maar dat is iets anders dan iedereen die in zijn slaap praat een lijst met slaapregels geven. Bij een onschuldig verschijnsel hoeft niet altijd een oplossing gezocht te worden.

Moet je een slaapdagboek bijhouden?

Voor gewoon slaappraten meestal niet.

Wanneer er andere opvallende slaapklachten spelen, kan een slaapdagboek soms nuttige informatie geven over het bredere slaap-waakpatroon.

Maar wanneer je partner één keer vertelt dat je ’s nachts iets grappigs hebt gezegd, hoef je niet ineens iedere nacht te gaan registreren hoe vaak je praat.

Te veel aandacht voor normale slaapverschijnselen kan er juist voor zorgen dat slaap iets wordt wat voortdurend gecontroleerd moet worden. Dat is meestal niet nodig.

Wanneer wel verder kijken?

Slaappraten op zichzelf is meestal geen reden om naar een arts te gaan. Het wordt relevanter wanneer er andere opvallende verschijnselen bijkomen.

Bijvoorbeeld wanneer je:

• plotseling veel gaat schreeuwen of roepen tijdens de slaap;
• krachtige of gewelddadige bewegingen maakt;
• jezelf of je bedpartner verwondt;
• regelmatig uit bed komt;
• duidelijke ademstops of happen naar lucht hebt;
• overdag opvallend slaperig bent;
• ander nieuw of onverklaarbaar nachtelijk gedrag vertoont.

Dan gaat het niet zozeer om het praten zelf. Het is vooral belangrijk om te beoordelen of het onderdeel is van een ander slaapgerelateerd probleem.

Moet je je zorgen maken over wat je zegt?

Meestal niet. Slaappraten kan soms verrassend duidelijk zijn. En soms ook behoorlijk vreemd. Dat maakt het verleidelijk om betekenis te zoeken achter ieder woord.

Maar wat je tijdens de slaap zegt is geen betrouwbare weergave van wat je werkelijk denkt, voelt of wilt.

Een vreemde zin in de nacht hoeft dus niet de volgende ochtend uitgebreid geanalyseerd te worden.  Je slapende brein kan opmerkelijke dingen produceren. Dat maakt ze nog niet automatisch betekenisvol.

Conclusie

Somniloquy is de medische term voor praten tijdens de slaap. Het kan bestaan uit zachte geluiden en onverstaanbaar gemompel, maar ook uit duidelijke woorden of volledige zinnen.

Slaappraten kan tijdens verschillende slaapstadia voorkomen en komt zowel bij kinderen als volwassenen voor.

Op zichzelf is het meestal onschuldig. Het betekent niet automatisch dat je slecht slaapt, te veel stress hebt of een slaapstoornis hebt.

En wat je tijdens je slaap zegt hoeft geen verborgen waarheid over je gedachten of gevoelens te bevatten.

Wanneer slaappraten het enige is wat gebeurt en jij en je bedpartner er nauwelijks last van hebben, hoeft er meestal niets mee gedaan te worden.

Pas wanneer er andere opvallende verschijnselen bijkomen, zoals slaapwandelen, heftige bewegingen, verwondingen, ademhalingsproblemen of ernstige slaperigheid overdag, kan het verstandig zijn om verder te kijken.

Niet ieder geluid, iedere beweging of iedere vreemde zin tijdens de nacht hoeft namelijk opgelost te worden.

Soms praat iemand gewoon in zijn slaap.