Wat is neurofeedback?

Wat is neurofeedback?

Neurofeedback is een vorm van biofeedback waarbij de elektrische activiteit van je hersenen wordt gemeten met een EEG. Via elektroden op je hoofdhuid wordt deze activiteit geregistreerd en krijg je daar direct feedback over, bijvoorbeeld via beeld of geluid. 

Het idee is dat je hersenen door deze terugkoppeling bepaalde patronen leren beïnvloeden.

Neurofeedback wordt aangeboden voor verschillende klachten, waaronder concentratieproblemen, stress en slaapproblemen. Vooral bij slaap is het belangrijk om daar meteen een kanttekening bij te plaatsen. 

Neurofeedback wordt gebruikt bij slaapproblemen, maar dat betekent nog niet dat overtuigend is aangetoond dat het werkt.

Hoe werkt neurofeedback?

Tijdens een neurofeedbacksessie worden elektroden op je hoofdhuid geplaatst. Deze meten elektrische hersenactiviteit.

Je krijgt vervolgens feedback via bijvoorbeeld een beeldscherm, geluid of een andere prikkel. Wanneer bepaalde hersenactiviteit wordt gemeten, verandert die feedback.

Door dit proces meerdere keren te herhalen, probeert neurofeedback bepaalde hersenactiviteit te trainen. Je krijgt hierbij geen elektrische stroom toegediend aan je hersenen. De elektroden meten de activiteit alleen.

Kan neurofeedback helpen bij slaapproblemen?

Neurofeedback wordt ook aangeboden bij slecht slapen en slapeloosheid. Er is onderzoek gedaan naar de invloed van neurofeedback op slaap. Sommige onderzoeken laten verbeteringen zien in hoe mensen hun slaap ervaren.

 Dat klinkt veelbelovend, maar het wetenschappelijke bewijs is op dit moment niet sterk genoeg om neurofeedback als bewezen behandeling voor slapeloosheid te beschouwen.

Een recente analyse van verschillende gerandomiseerde onderzoeken vond geen duidelijk aanvullend voordeel van neurofeedback voor slaapkwaliteit of klachten van slapeloosheid ten opzichte van verschillende controlebehandelingen.

Daarom zou het te stellig zijn om te zeggen dat neurofeedback je hersenen aantoonbaar zo traint dat je daardoor beter gaat slapen.

Neurofeedback of CGT-I bij slapeloosheid?

Heb je langdurig last van slapeloosheid, dan ligt een andere behandeling veel meer voor de hand.

Cognitieve gedragstherapie voor insomnie, CGT-I, is de aanbevolen behandeling voor chronische slapeloosheid en is veel uitgebreider onderzocht.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar ontspanning of hersenactiviteit, maar juist naar processen die slapeloosheid in stand kunnen houden.

Denk aan lang wakker in bed liggen, steeds vroeger naar bed gaan om slaap in te halen, uitslapen na een slechte nacht, voortdurend controleren hoeveel je hebt geslapen en steeds meer spanning of frustratie rondom slapen.

Juist die combinatie van gedrag, gedachten, slaapdruk en biologische klok is belangrijk bij langdurige slapeloosheid.

Neurofeedback richt zich daar niet automatisch op.

Is neurofeedback onzin?

Nee. Dat zou weer te kort door de bocht zijn. Er wordt serieus onderzoek naar neurofeedback gedaan en sommige mensen ervaren verbetering. Alleen moeten we onderscheid maken tussen iets wat mogelijk helpt en een behandeling waarvan overtuigend is aangetoond dat deze werkt.

Voor neurofeedback bij slapeloosheid is dat bewijs op dit moment onvoldoende sterk. 

Dat betekent niet dat niemand er baat bij kan hebben. Het betekent wel dat we voorzichtig moeten zijn met claims als neurofeedback verbetert je slaapkwaliteit, herstelt je hersenactiviteit of behandelt slapeloosheid.

Wat kun je verwachten van neurofeedback?

Een sessie duurt meestal enkele tientallen minuten. Er worden elektroden op je hoofdhuid geplaatst waarmee je hersenactiviteit wordt gemeten.

Vervolgens krijg je tijdens de sessie feedback op basis van die activiteit.

Een behandeltraject bestaat meestal uit meerdere sessies. Hoeveel sessies worden aangeboden en welke vorm van neurofeedback wordt gebruikt, verschilt per behandelaar en protocol.

Overweeg je neurofeedback vanwege slaapproblemen, vraag dan goed waarop de behandeling is gebaseerd en welk bewijs er bestaat voor jouw specifieke klacht.

Kijk vooral verder dan alleen naar ervaringen of succesverhalen.

Wanneer kun je beter verder kijken?

Slaap je een paar nachten minder goed, dan heb je meestal helemaal geen behandeling nodig. Slaap kan van nature wisselen.

Heb je daarentegen al langere tijd moeite met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden en merk je dat dit invloed heeft op je functioneren overdag, dan is het verstandig om naar de oorzaak en het patroon van je slaapproblemen te kijken.

Misschien functioneer je nog redelijk, maar kost concentreren steeds meer moeite en merk je dat je korter reageert of minder energie hebt. 

Of je loopt inmiddels echt op je tandvlees en merkt dat werk, gezin of dagelijkse activiteiten steeds moeilijker worden. Bij langdurige slapeloosheid is CGT-I doorgaans een logischere eerste keuze dan neurofeedback.

Conclusie 

Neurofeedback is een interessante techniek waarbij hersenactiviteit wordt gemeten en je daar direct feedback over krijgt.

De methode wordt ook aangeboden voor slaapproblemen en slapeloosheid. Er zijn onderzoeken waarin mensen verbetering rapporteren, maar het totale wetenschappelijke bewijs is nog onvoldoende om neurofeedback als bewezen behandeling voor slapeloosheid te beschouwen.

Heb je langdurige slapeloosheid, dan is CGT-I veel beter onderzocht en onderbouwd. En misschien nog belangrijker. Je hoeft je hersenen niet eerst te leren om perfect te slapen. 

Bij langdurige slaapproblemen is het vaak veel relevanter om te onderzoeken wat jouw slaap verstoort en welke gedachten en gedragingen het probleem onbedoeld in stand houden.