Wat is microslaap?

Je rijdt op de snelweg en merkt dat je moeite krijgt om je ogen open te houden. Je aandacht dwaalt steeds vaker af en ineens weet je niet meer precies wat er de afgelopen paar seconden is gebeurd.

Dat kan passen bij microslaap.

Microslaap is een zeer korte periode waarin je tijdelijk in slaap valt of kenmerken van slaap vertoont. Zo’n moment kan slechts enkele seconden duren en je hebt het zelf niet altijd door.

Tijdens het autorijden of bedienen van machines kan dat gevaarlijk zijn. Een paar seconden niet volledig alert zijn is dan al genoeg om een verkeerssituatie of ander gevaar te missen.

Wat is microslaap?

Bij microslaap schakelen je hersenen gedurende enkele seconden gedeeltelijk of volledig over van wakker zijn naar slaap.

Je ogen kunnen dichtvallen, je hoofd kan even knikken en je aandacht voor je omgeving kan tijdelijk verdwijnen. Soms heb je zelf nauwelijks door dat dit gebeurt.

Microslaap komt vooral voor wanneer je erg slaperig bent. Slaaptekort is daarbij een belangrijke risicofactor, maar microslaap kan ook samenhangen met bijvoorbeeld lange perioden wakker zijn, werken tijdens de biologische nacht of bepaalde slaapstoornissen.

Het is dus niet alleen iets wat voorkomt bij mensen die chronisch slecht slapen.

Hoe herken je microslaap?

Microslaap is niet altijd gemakkelijk te herkennen. Juist doordat zo’n moment maar enkele seconden kan duren, kun je achteraf pas beseffen dat je aandacht even volledig weg was.

Signalen die kunnen passen bij sterke slaperigheid en een verhoogd risico op microslaap zijn bijvoorbeeld moeite om je ogen open te houden, veel knipperen, knikkebollen, steeds minder aandacht voor wat er om je heen gebeurt en stukken van een activiteit niet meer bewust meekrijgen.

Tijdens het autorijden kun je bijvoorbeeld merken dat je een afslag bijna mist, moeite hebt om binnen je rijstrook te blijven of je niet goed meer herinnert wat er de afgelopen minuten onderweg is gebeurd.

Dat zijn signalen die je serieus moet nemen.

Waarom ontstaat microslaap? 

Hoe langer je wakker bent, hoe verder je slaapdruk gemiddeld oploopt.

Een belangrijke stof die daarbij betrokken is, is adenosine. Deze stof bouwt zich tijdens het wakker zijn op en draagt bij aan de toenemende behoefte aan slaap.

Tegelijkertijd beïnvloedt je biologische klok hoe wakker of slaperig je je op verschillende momenten van de dag voelt.

Daarom hangt slaperigheid niet alleen af van hoeveel uur je hebt geslapen. Ook het tijdstip waarop je wakker probeert te blijven speelt een rol.

Wanneer je slaapdruk hoog is en je biologische klok tegelijkertijd slaap bevordert, wordt het steeds moeilijker om wakker en alert te blijven.

Bij sterke slaperigheid kunnen uiteindelijk korte momenten van slaap optreden, zelfs wanneer je probeert wakker te blijven.

Wanneer is de kans op microslaap groter?

Het risico neemt toe wanneer je onvoldoende hebt geslapen of lange tijd wakker bent.

Ook ’s nachts wakker blijven kan het risico vergroten, omdat je dan probeert wakker te blijven op een moment waarop je biologische klok slaap bevordert.

Monotone situaties kunnen sterke slaperigheid bovendien duidelijker naar voren laten komen. Denk bijvoorbeeld aan lang autorijden over een rustige snelweg.

Daarnaast kunnen slaapstoornissen waarbij overmatige slaperigheid overdag voorkomt, zoals slaapapneu of narcolepsie, het risico vergroten.

Waarom is microslaap gevaarlijk?

Microslaap wordt vooral een probleem wanneer je bezig bent met iets waarvoor voortdurende aandacht nodig is. Bij een snelheid van 100 kilometer per uur leg je in drie seconden ruim 80 meter af.

Wanneer je gedurende die seconden niet goed reageert op je omgeving, kun je een remmende auto, bocht of andere onverwachte situatie te laat opmerken 

Hetzelfde geldt voor werken met machines of andere werkzaamheden waarbij een paar seconden verminderde alertheid gevaarlijk kunnen zijn.

Daarom moet je microslaap niet zien als een onschuldige vorm van even wegdommelen.

Microslaap tijdens het autorijden

Merk je tijdens het rijden dat je moeite hebt om wakker te blijven, neem dat dan serieus. Doorrijden met het idee dat je er bijna bent of dat je jezelf wel wakker kunt houden is geen veilige oplossing 

Ook een raam openen, muziek harder zetten of jezelf proberen wakker te praten neemt de onderliggende slaperigheid niet weg.

Stop op een veilige plek wanneer je merkt dat je te slaperig wordt om veilig verder te rijden.

Een kort dutje kan tijdelijk helpen om je alertheid te verbeteren. Cafeïne kan eveneens tijdelijk invloed hebben op je slaperigheid, maar vervangt slaap niet.

Ben je sterk slaperig, dan blijft niet verder rijden de veiligste keuze.

Hoe voorkom je microslaap?

De belangrijkste stap is voorkomen dat je sterk slaperig aan activiteiten begint waarbij je voortdurend alert moet zijn.

Zorg dat je structureel voldoende gelegenheid hebt om te slapen en houd rekening met momenten waarop je normaal gesproken slaperiger bent.

Merk je dat je tijdens het rijden of werken steeds moeite hebt om je ogen open te houden, blijf dan niet proberen om daar doorheen te gaan.

Het is ook belangrijk om te kijken waarom je zo slaperig bent.

Heb je een paar nachten weinig geslapen, dan ligt de verklaring misschien voor de hand. Maar ben je regelmatig extreem slaperig overdag terwijl je voldoende gelegenheid hebt om te slapen, dan is het verstandig om verder te kijken.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Ben je regelmatig zo slaperig dat je overdag onbedoeld in slaap valt of moeite hebt om wakker te blijven, bespreek dit dan met je huisarts.

Dat geldt zeker wanneer je voldoende tijd in bed doorbrengt maar toch extreem slaperig blijft.

Er kunnen verschillende oorzaken zijn voor overmatige slaperigheid, waaronder slaaptekort, medicatie en slaapstoornissen zoals slaapapneu of narcolepsie.

Ook wanneer je tijdens het autorijden al een microslaap hebt ervaren, is het belangrijk om dit serieus te nemen.

Conclusie 

Microslaap is een zeer korte periode waarin je tijdelijk in slaap valt of kenmerken van slaap vertoont. 

Het komt vooral voor bij sterke slaperigheid en wordt waarschijnlijker wanneer je onvoldoende hebt geslapen, lang wakker bent of wakker probeert te blijven op een moment waarop je biologische klok slaap bevordert.

Vooral tijdens het autorijden of werken met machines kan een microslaap gevaarlijk zijn.

Merk je dat je moeite hebt om je ogen open te houden, je aandacht steeds wegvalt of je delen van de rit niet meer bewust meekrijgt, probeer jezelf dan niet wakker te houden.

Stop met de activiteit en zorg dat je eerst voldoende alert bent om veilig verder te gaan. En gebeurt dit regelmatig zonder duidelijke verklaring, bespreek het dan met je huisarts.