Wat is Valeriaan?

Wat is valeriaan?

Valeriaan is een plant die van nature voorkomt in Europa en Azië. Vooral de wortel van de plant wordt al lange tijd gebruikt in kruidenpreparaten.

Valeriaan wordt tegenwoordig onder andere verwerkt in thee, tabletten, capsules en andere supplementen die worden verkocht voor ontspanning en slaap.

Het kruid heeft daardoor een sterke reputatie gekregen als natuurlijk slaapmiddel. Maar dat betekent niet automatisch dat valeriaan ook daadwerkelijk helpt tegen slapeloosheid.

Hoe werkt valeriaan?

Valeriaan bevat verschillende stoffen die mogelijk invloed hebben op het centrale zenuwstelsel.

Een van de stoffen waar veel onderzoek naar is gedaan, is valereenzuur. In laboratoriumonderzoek zijn aanwijzingen gevonden dat bepaalde bestanddelen van valeriaan invloed kunnen hebben op het GABA-systeem in de hersenen.

GABA is een neurotransmitter die betrokken is bij het afremmen van activiteit van zenuwcellen.

Maar een mogelijk werkingsmechanisme betekent nog niet dat een middel in de praktijk aantoonbaar helpt bij slaapproblemen.

Daarvoor moeten we kijken naar onderzoek bij mensen die daadwerkelijk valeriaan gebruiken.

Valeriaan en slaap

Valeriaan wordt veel verkocht als natuurlijk middel om gemakkelijker in slaap te vallen en beter door te slapen. Er is dan ook behoorlijk wat onderzoek gedaan naar valeriaan en slaap.

De resultaten daarvan zijn wisselend.

In sommige onderzoeken ervaren deelnemers een verbetering van hun slaap. Wanneer onderzoekers echter kijken naar concretere uitkomsten, zoals de tijd die nodig is om in slaap te vallen en de kwaliteit van de slaap, worden geen overtuigende effecten gevonden.

Ook verschillen de onderzoeken behoorlijk in kwaliteit, gebruikte preparaten en doseringen.

Een recente wetenschappelijke overzichtsstudie uit 2024 concludeerde dat er geen overtuigend bewijs is dat valeriaan effectief is voor de behandeling van slapeloosheid.

Ook de Nederlandse richtlijn voor huisartsen adviseert valeriaan niet als behandeling voor slapeloosheid.

Valeriaan is daarom geen bewezen behandeling voor langdurige slaapproblemen.

Is valeriaan een natuurlijk alternatief voor slaapmedicatie?

Valeriaan wordt regelmatig gepresenteerd als een natuurlijk alternatief voor slaapmedicatie. Maar natuurlijk betekent niet automatisch werkzaam.

En het betekent ook niet dat je bij slecht slapen iets nodig hebt om jezelf rustiger of slaperiger te maken.

Wanneer je af en toe een slechte nacht hebt, hoeft daar meestal niet direct iets aan gedaan te worden. Variatie in slaap is normaal.

Wanneer je al langere tijd slecht slaapt, is het belangrijker om te onderzoeken waardoor het slaapprobleem blijft bestaan.

Denk bijvoorbeeld aan je slaapdruk en biologische klok, maar ook aan spanning rondom slaap, langer in bed liggen, slaap proberen in te halen en steeds harder proberen om goed te slapen.

Valeriaan verandert deze onderliggende processen niet automatisch.

Valeriaan bij stress en angst

Valeriaan wordt niet alleen gebruikt voor slaap, maar ook verkocht vanwege een vermeend kalmerend effect bij stress en angst.

Ook hiervoor is het wetenschappelijke bewijs onvoldoende om stevige conclusies te trekken.

Dat iemand zich persoonlijk rustiger voelt na het gebruik van valeriaan is natuurlijk mogelijk. Maar een persoonlijk ervaren effect is iets anders dan kunnen stellen dat valeriaan bewezen angst of stress vermindert.

Is valeriaan veilig?

Valeriaan lijkt bij kortdurend gebruik door de meeste volwassenen over het algemeen goed verdragen te worden. Er kunnen wel bijwerkingen optreden, waaronder hoofdpijn, maagklachten en een suf of minder helder gevoel.

Over de veiligheid van langdurig gebruik is minder bekend.

Ook kan het onverstandig zijn om valeriaan te combineren met andere middelen die een versuffende of kalmerende werking hebben.

Gebruik je medicijnen, heb je een medische aandoening, ben je zwanger of geef je borstvoeding? Bespreek het gebruik van valeriaan dan met je arts of apotheker.

Heb je valeriaan nodig om beter te slapen?

Dat is gelukkig niet nodig. Wanneer je valeriaanthee prettig vindt en het drinken ervan onderdeel is van een rustig moment in je avond, hoeft daar niets mis mee te zijn.

Maar probeer er geen voorwaarde voor goede slaap van te maken. Je lichaam heeft valeriaan niet nodig om te kunnen slapen.

Wanneer je structureel moeilijk in slaap valt, ’s nachts lang wakker ligt of te vroeg wakker wordt, is het belangrijker om te kijken naar wat ervoor zorgt dat het probleem blijft bestaan.

Misschien functioneer je overdag nog redelijk, maar kost alles steeds meer energie. Of misschien ben je inmiddels zo moe dat concentreren, werken of gewoon de dag doorkomen steeds moeilijker wordt.

In beide situaties is het belangrijk om verder te kijken dan alleen naar iets wat je kunt innemen.

Bij langdurige slapeloosheid is een gedragsmatige behandeling de aangewezen richting. Daarbij wordt gekeken naar de factoren en gedragingen die ervoor zorgen dat het slaapprobleem blijft bestaan.

Conclusie

Valeriaan is een kruid dat al lange tijd wordt gebruikt en tegenwoordig veel wordt verkocht als natuurlijk middel voor ontspanning en slaap.

Hoewel sommige mensen persoonlijk ervaren dat valeriaan hen helpt ontspannen of slapen, laat wetenschappelijk onderzoek geen overtuigend effect zien bij de behandeling van slapeloosheid.

Dat betekent niet dat je nooit valeriaan mag gebruiken of dat je ermee moet stoppen wanneer je het prettig vindt.

Het betekent wel dat we valeriaan niet moeten presenteren als een bewezen oplossing voor slaapproblemen.

Wanneer je langdurig slecht slaapt, is het belangrijker om te begrijpen waarom je slaap niet meer vanzelf gaat en wat ervoor zorgt dat het probleem blijft bestaan.

Beter slapen begint niet automatisch met iets wat je inneemt.