Wat zijn Benzodiazepines?

Wat zijn benzodiazepinen?

Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die een dempende werking hebben op het centrale zenuwstelsel. Ze kunnen onder andere angst verminderen, spieren ontspannen en slaperigheid veroorzaken.

Er bestaan verschillende soorten benzodiazepinen. Sommige worden vooral gebruikt bij angstklachten, andere kunnen tijdelijk als slaapmiddel worden voorgeschreven.

Bekende voorbeelden die als slaapmiddel kunnen worden gebruikt zijn temazepam en lormetazepam.

Benzodiazepinen kunnen op korte termijn helpen om sneller in slaap te vallen of langer te slapen. Maar dat betekent niet dat ze een goede structurele oplossing zijn voor langdurige slapeloosheid.

Hoe werken benzodiazepinen?

Benzodiazepinen versterken de werking van GABA in de hersenen. GABA is een neurotransmitter die de activiteit van zenuwcellen afremt.

Hierdoor neemt de activiteit van het centrale zenuwstelsel af. Dat kan zorgen voor rust, slaperigheid en ontspanning. Hoe snel een benzodiazepine werkt en hoelang het effect aanhoudt, verschilt per middel. Daarom wordt onder andere onderscheid gemaakt tussen korter en langer werkende benzodiazepinen.

Benzodiazepinen en slaap

Benzodiazepinen kunnen op korte termijn invloed hebben op slaap. Ze kunnen ervoor zorgen dat je sneller in slaap valt en dat je totale slaapduur toeneemt. Het effect is echter niet onbeperkt.

Bij regelmatig gebruik kan tolerantie ontstaan. Dat betekent dat het slaapbevorderende effect afneemt doordat je lichaam aan het middel went.

Daarnaast kunnen benzodiazepinen bijwerkingen hebben en bestaat bij langer gebruik het risico op lichamelijke afhankelijkheid.

Daarom worden benzodiazepinen niet gezien als een structurele behandeling voor langdurige slapeloosheid.

Waarom kunnen benzodiazepinen soms toch worden voorgeschreven? 

Dat benzodiazepinen geen structurele oplossing zijn, betekent niet dat slaapmedicatie nooit een plaats heeft.

Bij kortdurende, acute slapeloosheid met een duidelijke aanleiding en hoge lijdensdruk kan een arts in bepaalde situaties besluiten tijdelijk een slaapmiddel voor te schrijven.

Ook bij langdurige slapeloosheid waarbij iemand overdag ernstig disfunctioneert, kan een arts in uitzonderingssituaties tijdelijk slaapmedicatie overwegen. 

De afweging om slaapmedicatie te gebruiken hoort bij een arts en hangt af van de persoonlijke situatie.

Risico’s van benzodiazepinen

Benzodiazepinen kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan sufheid, verminderde alertheid, geheugenproblemen en een verminderde coördinatie. 

Ook kan bij herhaald gebruik gewenning ontstaan.

Bij langer gebruik kan lichamelijke afhankelijkheid ontstaan. Wanneer iemand vervolgens plotseling stopt, kunnen ontwenningsverschijnselen optreden.

Daarom is het verstandig om benzodiazepinen niet op eigen initiatief langdurig te gebruiken, de dosering te verhogen of plotseling te stoppen.

Gebruik je al langere tijd benzodiazepinen en wil je minderen of stoppen, bespreek dit dan met je arts.

Slaapmedicatie en natuurlijke slaap zijn niet hetzelfde

Een slaapmiddel kan ervoor zorgen dat je sneller inslaapt of langer slaapt. Maar daarmee is de oorzaak van langdurige slapeloosheid niet automatisch opgelost.

Wanneer je al langere tijd slecht slaapt, kunnen verschillende processen het probleem in stand houden. Denk aan langer in bed liggen om slaap in te halen, overdag slapen, spanning rondom de nacht en steeds harder proberen om goed te slapen.

Een slaapmiddel verandert deze processen niet automatisch.

Daarnaast kan het vertrouwen in medicatie steeds groter worden. Je kunt bijvoorbeeld gaan denken dat je zonder het middel niet meer kunt slapen.

Dat kan het uiteindelijk moeilijker maken om weer vertrouwen te krijgen in je eigen vermogen om te slapen.

Wat helpt bij langdurige slapeloosheid? 

Bij langdurige slapeloosheid ligt de nadruk niet op het langdurig gebruiken van slaapmedicatie.  Cognitieve gedragstherapie voor insomnie, CGT I, is een bewezen effectieve behandeling voor langdurige slapeloosheid.

Daarbij wordt gekeken naar de verschillende processen die ervoor kunnen zorgen dat slecht slapen blijft bestaan.

Het doel is dus niet om iedere nacht met een middel slaap af te dwingen, maar om de voorwaarden te herstellen waaronder slaap weer zoveel mogelijk vanzelf kan ontstaan.

Dat kan belangrijk zijn wanneer je nog wel functioneert, maar merkt dat slecht slapen steeds meer energie kost. Maar ook wanneer je inmiddels uitgeput bent, moeite hebt met concentreren, sneller geïrriteerd raakt of merkt dat je dagelijks functioneren duidelijk wordt beperkt door je slaapproblemen.

Conclusie

Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen met een dempende werking die onder andere tijdelijk als slaapmiddel kunnen worden gebruikt.

Ze kunnen op korte termijn helpen om sneller in slaap te vallen en de slaapduur te verlengen. Bij langer gebruik neemt het slaapbevorderende effect echter af en nemen risico’s zoals afhankelijkheid een steeds belangrijkere plaats in. (NHG Richtlijnen)

Daarom zijn benzodiazepinen geen structurele oplossing voor langdurige slapeloosheid.

Slaapmedicatie kan in specifieke situaties tijdelijk een plaats hebben. Dat is een medische afweging die je samen met een arts maakt.

Wanneer slecht slapen al langere tijd aanhoudt, is het belangrijk om verder te kijken dan alleen naar een middel dat je slaperig maakt.

De belangrijkste vraag wordt dan niet alleen hoe je vannacht kunt slapen, maar vooral waarom je slaap niet meer vanzelf gaat en wat ervoor zorgt dat het slaapprobleem blijft bestaan.