Slecht slapen in de overgang. Waarom gebeurt het en wat kun je eraan doen?
Het is half drie 's nachts. Je wordt wakker omdat je het plotseling ontzettend warm hebt. Je slaat het dekbed van je af, draait je kussen om en probeert weer in slaap te vallen.
Een kwartier later heb je het koud.
Je trekt het dekbed terug, maar ondertussen ben je klaarwakker. Je denkt aan de vergadering van morgen, de dingen die thuis nog geregeld moeten worden en hoe moe je de afgelopen weken al bent geweest.
Misschien herken je dit. Of misschien heb je helemaal geen last van nachtzweten, maar merk je vooral dat je moeilijker inslaapt, vaker wakker wordt of veel vroeger wakker bent dan je zou willen.
Slecht slapen tijdens de overgang komt regelmatig voor. Hormonale veranderingen kunnen je nachtrust beïnvloeden, onder andere door opvliegers en nachtzweten. Maar ook stress, lichamelijke klachten en veranderingen in je slaapgedrag kunnen meespelen.
Sommige vrouwen blijven overdag redelijk functioneren, al kost dat steeds meer energie. Anderen merken dat hun concentratie, stemming en dagelijks leven sterk onder de gebroken nachten lijden.
Gelukkig zijn er mogelijkheden om je klachten te verminderen. Welke aanpak het beste past, hangt af van de oorzaak van je slaapproblemen.
Waarom slaap je slechter tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert de werking van je eierstokken. De aanmaak van hormonen zoals oestrogeen en progesteron verandert en je menstruatie wordt vaak onregelmatiger voordat deze uiteindelijk stopt.
Deze veranderingen kunnen invloed hebben op verschillende lichamelijke processen, waaronder de regeling van je lichaamstemperatuur.
Daardoor kun je bijvoorbeeld last krijgen van opvliegers en nachtzweten. Wanneer je hierdoor meerdere keren wakker wordt, kan je slaap behoorlijk worden onderbroken.
Maar de relatie tussen de overgang en slaap is ingewikkelder. Niet iedere vrouw heeft opvliegers. En niet iedere vrouw die slecht slaapt, wordt wakker door warmte of zweten.
Ook andere factoren kunnen een rol spelen, zoals zorgen, veranderingen in stemming, pijnklachten, vaker moeten plassen of een slaapstoornis die losstaat van de overgang.
Het is daarom belangrijk om te kijken naar wat jouw nachten daadwerkelijk verstoort.
Wat is de overgang precies?
De overgang is de periode rondom de laatste menstruatie, waarin je lichaam geleidelijk verandert van een vruchtbare naar een niet-vruchtbare levensfase. De menopauze is de laatste menstruatie zelf.
Bij vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken, wordt de menopauze meestal achteraf vastgesteld, wanneer er twaalf maanden geen menstruatie is geweest en er geen andere verklaring voor het uitblijven van de menstruatie bestaat.
In Nederland vindt de laatste menstruatie gemiddeld rond het 51e levensjaar plaats.
De overgang begint vaak al enkele jaren daarvoor. Hoe lang deze periode duurt en hoeveel klachten je ervaart, verschilt sterk per vrouw.
Perimenopauze. De periode rondom de laatste menstruatie
Tijdens de perimenopauze verandert je menstruatiepatroon vaak.
Je menstruaties kunnen korter of langer op zich laten wachten. Soms verlies je meer bloed dan je gewend bent, terwijl een menstruatie op een ander moment juist uitblijft.
De hormoonspiegels kunnen sterk schommelen. In deze periode kunnen ook de eerste opvliegers, nachtelijke warmteaanvallen en slaapproblemen ontstaan.
Sommige vrouwen merken vooral dat hun nachtrust onrustiger wordt, nog voordat ze duidelijk andere overgangsklachten herkennen.
Menopauze. De laatste menstruatie
De menopauze is geen fase die jarenlang duurt, maar het moment van je laatste menstruatie. Je weet meestal pas achteraf wanneer dat moment is geweest.
De leeftijd waarop dit gebeurt, verschilt. Wanneer je menstruaties al vóór je veertigste stoppen, is het belangrijk om dit medisch te laten beoordelen.
Postmenopauze. De periode na de laatste menstruatie
Na de menopauze blijven de hormoonspiegels over het algemeen lager dan tijdens de vruchtbare jaren. Sommige klachten nemen geleidelijk af. Andere klachten kunnen langer aanwezig blijven. Dat geldt ook voor slaapproblemen.
Wanneer je al langere tijd slecht slaapt, kan je slaap bovendien beïnvloed worden door gewoontes en verwachtingen die in de tussentijd zijn ontstaan.
Daarom verdwijnen slaapproblemen niet altijd vanzelf wanneer de hormonale veranderingen minder sterk worden.
Welke invloed hebben oestrogeen en progesteron op je slaap?
Oestrogeen en progesteron zijn betrokken bij verschillende processen in je lichaam. Oestrogeen speelt onder andere een rol bij de menstruatiecyclus, botgezondheid en temperatuurregulatie.
Progesteron is belangrijk voor de menstruatiecyclus en zwangerschap. Sommige afbraakproducten van progesteron kunnen invloed hebben op systemen in de hersenen die betrokken zijn bij rust en slaap.
Tijdens de overgang verandert de aanmaak van deze hormonen.
Toch is het te eenvoudig om te stellen dat een daling van progesteron automatisch voor slapeloosheid zorgt, of dat minder oestrogeen rechtstreeks betekent dat je onvoldoende melatonine aanmaakt.
Slaapproblemen tijdens de overgang ontstaan vaak door een combinatie van factoren. De invloed van hormonen is belangrijk, maar vertelt niet het hele verhaal.
Welke overgangsklachten kunnen je slaap verstoren?
Opvliegers en nachtzweten
Opvliegers zijn plotselinge warmteaanvallen. Je kunt het warm krijgen, gaan zweten, rood worden of merken dat je hart sneller klopt. Wanneer dit 's nachts gebeurt, kan je slaap worden onderbroken.
Sommige vrouwen worden wakker doordat ze het warm hebben. Bij anderen lijkt het wakker worden al rond het begin van de opvlieger plaats te vinden.
Je kunt daarna moeite hebben om opnieuw in slaap te vallen, vooral wanneer je beddengoed vochtig is of je je zorgen maakt over de volgende dag.
Vaker wakker worden of vroeg ontwaken
Niet alle slaapproblemen tijdens de overgang worden veroorzaakt door nachtzweten. Misschien word je regelmatig wakker zonder duidelijke aanleiding. Of je wordt om vijf uur wakker en lukt het niet meer om verder te slapen.
Dat kan samenhangen met overgangsklachten, maar ook met andere factoren, zoals stress, slaapgedrag of veranderingen in je dagelijkse ritme.
Stress, piekeren en stemmingsklachten
De overgang valt voor veel vrouwen samen met een levensfase waarin er veel verantwoordelijkheden zijn. Werk, gezin, ouders die meer zorg nodig hebben en veranderingen in je persoonlijke leven kunnen allemaal aandacht vragen.
Daarnaast kunnen sommige vrouwen tijdens de overgang veranderingen in hun stemming ervaren. Wanneer je veel piekert of gespannen bent, kan dat het inslapen en doorslapen moeilijker maken.
Wil je begrijpen hoe dit werkt? Lees dan ook ons artikel over slecht slapen door stress>>>
Vaker moeten plassen en lichamelijk ongemak
Veranderingen rondom de overgang kunnen ook samengaan met urinewegklachten, zoals vaker moeten plassen of plotselinge aandrang.
Daarnaast kunnen pijnlijke spieren of gewrichten, hoofdpijn en andere lichamelijke klachten je nachtrust verstoren. Het is belangrijk om zulke klachten niet automatisch als een normaal onderdeel van de overgang te beschouwen. Soms is er een andere oorzaak waarvoor behandeling mogelijk is.
Slaapapneu en rusteloze benen
Ook slaapapneu en rusteloze benen verdienen aandacht. Bij slaapapneu wordt de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk verstoord. Mogelijke signalen zijn luid snurken, ademstops die door een partner worden opgemerkt, wakker schrikken en uitgesproken slaperigheid overdag.
Het risico op obstructieve slaapapneu neemt bij vrouwen na de menopauze toe. Rusteloze benen herken je vaak aan een vervelend gevoel in je benen en een sterke behoefte om ze te bewegen, vooral wanneer je 's avonds rustig zit of ligt.
Beide aandoeningen kunnen je slaap verstoren en vragen om een andere aanpak dan gewone slaapadviezen.
Waarom blijf je soms slecht slapen na de overgang?
Stel dat je door nachtzweten een aantal maanden regelmatig wakker wordt. In het begin is de oorzaak duidelijk. Je wordt wakker door de warmte.
Maar na verloop van tijd ga je misschien steeds meer rekening houden met een slechte nacht. Je gaat vroeger naar bed om extra slaap te krijgen. Je blijft 's ochtends langer liggen en probeert overdag slaap in te halen.
Ook merk je dat je 's avonds al begint na te denken over hoe de komende nacht zal verlopen. Wanneer je wakker wordt, kijk je op de klok en reken je uit hoeveel uur slaap je nog kunt halen. Zo kan er naast de oorspronkelijke overgangsklacht een tweede probleem ontstaan.
Je bed raakt steeds meer verbonden met wakker liggen, frustratie en zorgen over slaap. Dit noemen we aangeleerde waakzaamheid of conditionering. Je kunt dan nog steeds slecht slapen, ook wanneer het nachtzweten minder is geworden.
Bij langdurige slapeloosheid is het daarom belangrijk om niet alleen naar hormonen te kijken, maar ook naar je slaapgedrag en de spanning die rondom slapen is ontstaan.
Wat helpt tegen slecht slapen tijdens de overgang?
Welke aanpak zinvol is, hangt af van de klachten die je ervaart. Wanneer je vooral wakker wordt door hevige opvliegers, kan een behandeling van die opvliegers belangrijk zijn.
Wanneer je vooral lang wakker ligt en veel spanning rondom slapen ervaart, vraagt dat mogelijk om een andere aanpak. De volgende acht adviezen kunnen je helpen om gerichter met je nachtrust om te gaan.
1. Maak je slaapkamer comfortabel bij nachtzweten
Wanneer je regelmatig wakker wordt doordat je het warm hebt, kan een koelere slaapkamer prettiger zijn. Zorg voor voldoende ventilatie en kies beddengoed dat je gemakkelijk kunt aanpassen.
Lichte dekens of meerdere dunne lagen kunnen praktisch zijn wanneer je het ene moment warm hebt en het volgende moment juist koud.
Een vaste ideale slaapkamertemperatuur bestaat niet voor iedereen. Kijk vooral bij welke omstandigheden je comfortabel ligt.
2. Kijk of cafeïne en alcohol je klachten beïnvloeden
Cafeïne kan het inslapen moeilijker maken, zeker wanneer je er gevoelig voor bent of laat op de dag koffie drinkt. Alcohol kan je slaap later in de nacht verstoren en bij sommige vrouwen opvliegers verergeren.
Je hoeft niet automatisch alles te vermijden. Het kan wel zinvol zijn om een tijdje te kijken of minder cafeïne of alcohol verschil maakt voor jouw klachten.
3. Zorg voor voldoende daglicht en beweging
Daglicht helpt je biologische klok om het verschil tussen dag en nacht te herkennen. Vooral daglicht in de ochtend kan bijdragen aan een regelmatig slaap-waakritme.
Ook bewegen is waardevol. Wandelen, fietsen, zwemmen en krachttraining kunnen bijdragen aan je lichamelijke gezondheid en welbevinden. Kies een vorm van beweging die bij je past en die je kunt volhouden. Je hoeft jezelf niet uit te putten om beter te kunnen slapen.
4. Houd je slaapritme herkenbaar
Wanneer je slecht hebt geslapen, wil je de volgende avond misschien extra vroeg naar bed. Toch kan langer in bed liggen ervoor zorgen dat je meer tijd wakker doorbrengt.
Probeer daarom een redelijk vast tijdstip aan te houden waarop je opstaat. Ga 's avonds bij voorkeur naar bed wanneer je daadwerkelijk slaperig bent.
Een herkenbaar ritme kan je slaap ondersteunen, zonder dat je iedere dag precies dezelfde tijden hoeft aan te houden.
5. Geef piekergedachten eerder aandacht
Lig je 's avonds vaak na te denken over alles wat je nog moet regelen? Dan kan het helpen om daar eerder op de dag een moment voor te nemen.
Schrijf op wat je bezighoudt en welke zaken je eventueel kunt aanpakken. Het doel is niet om al je gedachten uit te schakelen. Je voorkomt vooral dat je bed de vaste plek wordt waar je problemen probeert op te lossen.
6. Gebruik ontspanning zonder slaap af te dwingen
Een rustige wandeling, lezen, muziek luisteren of een ontspanningsoefening kan prettig zijn. Maar ontspanning hoeft niet te leiden tot onmiddellijk inslapen.
Wanneer je een ademhalingsoefening doet en voortdurend controleert of je al slaperig wordt, kan ook dat extra spanning geven.
Kies daarom iets wat je fijn vindt, zonder er een verplicht onderdeel van je slaaproutine van te maken.
7. Blijf niet langdurig gefrustreerd wakker liggen
Wanneer je wakker ligt en merkt dat je steeds meer spanning of frustratie ervaart, kan het helpen om even uit bed te gaan. Doe ergens anders iets rustigs en keer terug wanneer je weer slaperig wordt.
Je hoeft daarbij geen vaste tijdslimiet aan te houden. Het gaat erom dat je bed niet steeds sterker verbonden raakt met wakker liggen en proberen te slapen.
8. Zoek hulp wanneer je klachten blijven aanhouden
Soms zijn praktische aanpassingen niet voldoende. Misschien word je iedere nacht meerdere keren wakker door hevige opvliegers. Of je slaapt inmiddels al maanden slecht en merkt dat je overdag steeds minder aankunt. Bespreek dit dan met je huisarts.
Er zijn behandelingen beschikbaar voor overgangsklachten en voor langdurige slapeloosheid. Je hoeft niet te wachten totdat je volledig uitgeput bent.
Welke behandelingen kunnen helpen bij slaapproblemen in de overgang?
Hormoontherapie bij opvliegers en nachtzweten
Hormoontherapie kan een effectieve behandeling zijn voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Wanneer deze klachten je slaap regelmatig onderbreken, kan het verminderen ervan ook je nachtrust verbeteren.
Bij hormoontherapie wordt meestal oestrogeen gebruikt. Als je een baarmoeder hebt, is doorgaans ook bescherming van het baarmoederslijmvlies met een progestageen nodig.
Welke vorm geschikt is, hangt af van je gezondheid, medische voorgeschiedenis, klachten en persoonlijke voorkeuren.
Hormoontherapie heeft voordelen, maar ook mogelijke risico's. Daarom bespreek je samen met je huisarts of deze behandeling voor jou passend is.
Hormoontherapie is niet automatisch de juiste behandeling voor iedere vorm van slapeloosheid.
Niet-hormonale behandelingen
Wanneer je geen hormonen wilt of kunt gebruiken, zijn er andere mogelijkheden om met overgangsklachten om te gaan.
Gedragstherapie en bepaalde vormen van mindfulness kunnen helpen bij het omgaan met opvliegers en de belasting die deze klachten veroorzaken.
Er bestaan daarnaast medicijnen zonder hormonen die in specifieke situaties tegen opvliegers kunnen worden ingezet. Welke mogelijkheden geschikt zijn, bespreek je met je arts.
Cognitieve gedragstherapie bij langdurige slapeloosheid
Wanneer je langdurig moeite hebt met inslapen of doorslapen, kan cognitieve gedragstherapie voor insomnie, CGT-I, een passende behandeling zijn.
Deze behandeling richt zich onder andere op slaapgedrag, aangeleerde waakzaamheid en gedachten die spanning rondom slapen versterken.
Dat is ook tijdens en na de overgang relevant. Het behandelen van opvliegers kan belangrijk zijn, maar wanneer slapeloosheid zichzelf inmiddels in stand houdt, kan aanvullende behandeling nodig zijn.
Hulp van een overgangsconsulent
Een overgangsconsulent kan helpen om klachten in kaart te brengen en praktische vragen over deze levensfase te bespreken.
Dat kan prettig zijn wanneer je wilt begrijpen welke veranderingen je ervaart en hoe je daarmee om kunt gaan.
Bij ernstige klachten, mogelijke slaapstoornissen of vragen over medicijnen en hormoontherapie blijft medische beoordeling belangrijk.
Kunnen natuurlijke supplementen ondersteunen tijdens de overgang?
Wanneer je merkt dat je lichaam verandert, kan het prettig zijn om bewust aandacht te besteden aan je voeding, leefstijl en dagelijkse herstelmomenten.
Sommige vrouwen kiezen daarnaast voor een supplement dat speciaal is samengesteld voor deze levensfase. Bij SlaapBalans begrijpen we die keuze. Een supplement kan voor jou een aanvulling zijn op je dagelijkse routine.
Wel vinden we het belangrijk om onderscheid te maken tussen de samenstelling van een product en wetenschappelijk aangetoonde effecten op overgangsklachten.
Voor veel kruidenmiddelen tegen opvliegers en nachtzweten is het bewijs onvoldoende overtuigend. Ook kunnen bepaalde ingrediënten bijwerkingen of wisselwerkingen met medicijnen geven.
Menopauze Premium van Natuurlijk Presteren
Dit supplement is speciaal samengesteld voor vrouwen in de overgang en combineert verschillende plantenextracten en vitamines.
De formule bevat onder andere monnikspeper, zilverkaars, Chinese engelwortel, hop, vitamine B6, vitamine D3 en foliumzuur
Wat ons aanspreekt, is dat het product zich specifiek richt op deze levensfase en meerdere ingrediënten in één formule samenbrengt.
Vitamine B6 draagt bij aan de regulering van de hormonale activiteit en vitamine D ondersteunt het behoud van normale botten.
Voor de kruideningrediënten worden ook effecten op overgangsklachten geclaimd, maar de wetenschappelijke onderbouwing daarvan is beperkt. We kunnen daarom niet stellen dat Menopauze Premium bewezen helpt tegen opvliegers of slapeloosheid.
Wil je bewust een supplement overwegen als aanvulling op je leefstijl, dan kun je de samenstelling en productinformatie bekijken.
Overgang Pakket van Natuurlijk Presteren
Wil je een uitgebreider pakket bekijken? Natuurlijk Presteren biedt ook een Overgang Pakket>>>
Dit bestaat uit drie producten.
Menopauze Premium, Serobooster en Magnesium & Taurine. Het pakket is bedoeld voor vrouwen die verschillende supplementen willen combineren binnen hun dagelijkse routine.
Houd er wel rekening mee dat meer ingrediënten niet automatisch een betere werking betekenen. Vooral Serobooster, dat onder andere 5-HTP bevat, vraagt aandacht wanneer je medicijnen gebruikt die invloed hebben op serotonine.
Exclusief 15 procent korting via SlaapBalans
Wil je Menopauze Premium of het Overgang Pakket bekijken? Gebruik dan bij je bestelling de kortingscode slaapbalans15 voor 15 procent korting, zolang deze actie geldig is.
Controleer voor gebruik altijd de actuele samenstelling, dosering en waarschuwingen. Gebruik deze producten niet tijdens zwangerschap of borstvoeding. Bij hormoongevoelige kanker, medicijngebruik of medische aandoeningen is overleg met je arts of apotheker belangrijk.
Supplementen zijn geen vervanging voor een gezonde voeding of een passende behandeling van ernstige overgangsklachten of langdurige slapeloosheid.
Dit artikel bevat affiliate-links. Wanneer je via deze links iets koopt, kan SlaapBalans een vergoeding ontvangen. Je betaalt daardoor niet meer.
Wanneer moet je met slaapproblemen in de overgang naar de huisarts?
Maak een afspraak wanneer je regelmatig slecht slaapt en merkt dat dit invloed heeft op je werk, stemming of dagelijks functioneren.
Dat geldt ook wanneer je veel last hebt van opvliegers of nachtzweten en wilt bespreken welke behandelingen mogelijk zijn.
Neem daarnaast contact op wanneer je klachten hebt die kunnen wijzen op een andere aandoening, zoals ademstops tijdens de slaap, ernstige slaperigheid overdag of rusteloze benen.
Ook bij sterk of ongewoon bloedverlies is medische beoordeling verstandig. Krijg je opnieuw vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd, laat dit dan altijd beoordelen.
Wanneer je jonger bent dan veertig en vermoedt dat je in de overgang komt, is het eveneens belangrijk om dit met je huisarts te bespreken.
Je hoeft je klachten niet eerst maandenlang zelf te proberen op te lossen.
Kun je tijdens de overgang ook gewoon goed slapen?
Ja. Niet iedere vrouw krijgt ernstige overgangsklachten en niet iedereen ervaart langdurige slaapproblemen.
Sommige vrouwen merken nauwelijks verschil in hun slaap. Anderen hebben tijdelijk meer last van nachtzweten of onrustige nachten.
En er zijn vrouwen bij wie de slaapproblemen langer aanhouden. Het is belangrijk om te weten dat je slaap niet iedere nacht perfect hoeft te zijn. Een enkele gebroken nacht betekent niet dat je herstel meteen tekortschiet.
Maar wanneer je slaap langere tijd verstoord blijft en je daar overdag last van hebt, is het verstandig om te onderzoeken wat er speelt.
Conclusie. Wat helpt tegen slecht slapen in de overgang?
Slecht slapen tijdens de overgang kan verschillende oorzaken hebben.
Hormonale veranderingen, opvliegers en nachtzweten spelen vaak een rol. Maar ook stress, lichamelijke klachten, andere slaapstoornissen en aangeleerde waakzaamheid kunnen je nachtrust beïnvloeden.
Daarom bestaat er geen oplossing die voor iedere vrouw hetzelfde werkt. Een comfortabele slaapomgeving, voldoende daglicht, beweging en een herkenbaar slaapritme kunnen helpen. Wanneer je veel last hebt van opvliegers, kan een gerichte medische behandeling zinvol zijn.
En wanneer je langdurig wakker ligt, kan het belangrijk zijn om ook je slaapgedrag en de spanning rondom slapen aan te pakken. Je hoeft slecht slapen niet zomaar te accepteren omdat je in de overgang bent.
Wil je beter begrijpen hoe jouw slaap werkt?
In ons e-book SlaapReset ontdek je welke factoren invloed hebben op je nachtrust en hoe je met haalbare veranderingen aan betere slaap kunt werken.
Het e-book gaat over slaap in het algemeen en is geen vervanging voor medische begeleiding bij overgangsklachten. Slaap je al langere tijd slecht en merk je dat dit steeds meer invloed heeft op je werk, je gezin of hoe je je voelt?
Dan kun je ook een gratis Beter Slapen gesprek met ons plannen. We kijken samen naar je slaapproblemen en welke vervolgstap passend kan zijn. Voor medische behandeling van overgangsklachten verwijzen we je naar je huisarts.
👉 Download het e-book gratis via de knop hieronder en zet vandaag je eerste stap naar écht beter slapen.
Vond je dit artikel waardevol en heb je na het lezen van dit artikel nog vragen, tips of aanvullingen? Wees dan vrij om een reactie achter te laten. Dit word gewaardeerd.